Мақалада жүккөтергіш механизмнің гидроцилиндрлік тізбегін оптималдау есептері қарастырылған. Гидравликалық цилиндрлердің жұмыс істеу принциптері талданды. Гидроцилиндрлерінің жаңа тізбегі қай нүктелерде күш минималды мәнге ие болатыны көпөлшемді оптималдау әдісі қолданылып анықталды. Гидравликалық цилиндрлердің олардың геометриялық өлшемдері мен сыртқы сипаттамаларын анықтайтын негізгі параметрлері болып табылатынноминалды қысым; таяқшаға күш, таяқшаның қозғалу жылдамдығы, поршеньнің соққысы қарастырылды. Кернеулікдеформациялық күйі талдау барысынада, таңдап алынған гидроцилиндр материалы берік екенін анықталды.

В статье предложен улучшенный робот, предназначенный для автоматизации плановой или экстренной дезинфекции [1] и влажной уборки в закрытых помещениях. Робот относится к роботам ком бинированного типа. Целью данной статьи является улучшение функциональных характеристик робо та-дезинфектора. Для этого предложен многофункциональный робот-дезинфектор с роботом-спутни ком, который выполняет влажную уборку помещения для более качественной дезинфекции. Робот состоит из трех функциональных частей: универсальной мобильной платформы (нижняя часть) и собственно де зинфектора (верхняя часть), которая при необходимости может свободно передвигаться персоналом на 4 колёсах [1]. К верхней части робота прикреплен специальный подъемный механизм, предназначенный для подъема и спуска гнезда робота-спутника для влажной уборки. 3D-модель многофункционального робо та-дезинфектора выполнена в среде программного комплекса Inventor. Кинематические расчеты подъем ного механизма для ношения роботом-дезинфектором робота-спутника выполнены методом замкнутых векторных контуров. Синтез подъемного механизма выполнен методом квадратического приближения.

The article presents modern methods of combating dangerous viruses in medical institutions. It was noted that disinfection robots can perfectly cope with the replacement of medical workers when performing various logistics tasks, patient care tasks and disinfection of medical premises. All this can reduce the likelihood of people becoming infected with dangerous pathogens. A prototype of a mobile disinfection robot was designed and created to carry out chemical treatment with disinfectants and treatment by the action of ultraviolet rays of medical premises. This robot consists of a wheeled mobile platform and a system for spraying disinfectants in combination with the possibility of irradiation with ultraviolet rays. Thanks to the thoughtful integration of various hardware components and software, a prototype of a disinfection robot was made for experimental research. At the same time, a simulation study of the disinfection model was carried out. The model of the disinfection robot was tested practically in the premises of the medical appointment. The results of the designed and built prototype of the disinfection robot showed high efficiency in disinfection of medical premises.

В этой работе рассмотрено экзоскелеты нового поколения с оптимальной структурой с точки зрения минимизации энергетических затрат, упрощения и дешевизны управления за счёт функционального разделения двигателей и использования принципа гравитационной независимой подвески. На поддержание веса корпуса не затрачивается работа, в чём и заключается реализация принцип гравитационно независимой подвески. Разработано опорно-двигательный механизм экзоскелета на основе замкнутых кинематических цепей позволяет повысить жёсткость, грузоподъёмность и удельную мощность конструкции. Также рассмотрена задача оптимального синтеза механизма экзоскелета нижних конечностей, точка прорисовки которого образует семейство горизонтальных линий. Предложено аналитическое решение аппроксимационной задачи квадратического приближения, позволяющее значительно уменьшить размерность численной оптимизации. Предложены две кинематические схемы экзоскелета, соответствующие двум локальным минимумам задачи.

In the present investigation, we conduct a comprehensive numerical simulation to explore the complexities of heat and mass transfer phenomena during the vacuum drying process. Specifically, our focus is on the critical third phase of vacuum drying, which incorporates the heating process. To accurately model these phenomena, we employed a sophisticated three-dimensional heat equation, formulated in cylindrical coordinates, that captures the nuanced dynamics of the system. Furthermore, to ensure the reliability and validity of our model, a rigorous stability and accuracy analysis was performed on the finite difference equations utilized in the simulation. The outcomes of this simulation were then meticulously visualized, offering intuitive insights into the heat and mass transfer mechanisms at play during the vacuum drying process. This approach not only enhances our understanding of the drying process but also contributes to the refinement of numerical modeling techniques in the study of vacuum drying systems.

В статье представлено исследование по разработке и оптимизации технологии производства сухих молочных продуктов из кобыльего молока с использованием метода сублимационной сушки. Основной целью исследования являлось определение оптимальных условий сублимационной сушки для максимального сохранения питательных и биологически активных компонентов молока. В ходе экспериментов был проведен детальный анализ физико-химических свойств кобыльего молока, включая содержание белка, жира, лактозы и минеральных солей. Исследовались различные температурные режимы сублимационной сушки, чтобы определить их влияние на выход и качество сухого молока. Результаты показали, что оптимальная температура сушки составляет около 35°C, при которой достигается максимальный выход сухого молока с минимальными потерями питательных веществ. Выход сухого молока составил 67.14 грамм на 600 грамм жидкого молока. Полученные данные были сопоставлены с существующими литературными данными, что подтвердило эффективность выбранного метода. В статье также обсуждаются технологические параметры сублимационной сушки и их влияние на качество конечного продукта. На основе полученных результатов разработаны рекомендации по оптимизации процесса сушки кобыльего молока. Дальнейшие исследования будут направлены на улучшение технологических процессов и увеличение выхода готовой продукции.

В настоящее время кобылье молоко и кумыс пользуются большим спросом среди жителей Казахстана. Поэтому изучение его качественных показателей актуально. В статье в сравнительной форме исследованы физико-химические показатели и содержание витаминов (группы В и С) образцов кобыльего молока и кумыса, взятые из крестьянских хозяйств Алматинской области в осенне-зимний период. Исследование показало, что образцы кобыльего молока не имели значительной разницы по массовой доле общего белка осенью и зимой. По массовой доле жира в образце, полученное осенью содержание жира было на 2,18% выше, чем в образце, полученной зимой. А массовая доля лактозы в образце полученной осенью была на 0,14% выше, чем в образце, полученной зимой. По результатам исследований физико-химических показателей полученных образцов кумыса в осенние и зимние периоды массовая доля белка составляла 1,86-1,89%. По содержанию жира доля кумыса, приготовленного в осенний период, составляла 1,84%, в зимний период-2,19%, а средняя массовая доля лактозы составляла от 3,64 до 3,98%. Исследовано содержание водорастворимых витаминов группы В и С в образцах кобыльего молока и кумыса. По результатам исследования установлено содержание витаминов В1, В2, В3, В5 В6 и С в составе кобыльего молока и полученного из него кумыса в осенние и зимние периоды. По результатам общего исследования доказано, что образцы кобыльего молока и кумыса, полученные из крестьянских хозяйств Алматинской области являются продуктами высокого качества, питательными по пищевой ценности и легко усваиваемыми организмом человека.

Аңдатпа. Мақалада сублимациялық әдіспен кептірілген түйе сүтінің тағамдық және биологиялық құндылығы зерттелді. Түйе сүтін сублимациялық әдіспен кептіру нәтижесінде құрғақ түйе сүтінде ақуыз, май және көмірсудың массалық үлестері 28,1%, 28,18% және 31,52% құрады. Құрғақ түйе сүтінің биологиялық құндылығын сипаттау мақсатында оның аминқышқылдық құрамы мен құрамындағы суда еритін витаминдар В тобы атап айтқанда В1, В2, В3 және С мөлшерлері анықталды. Аминқышқылдық құрамды зерттеу нәтижесінде құрғақ түйе сүтінде 14 аминқықылы (7 – ауыстырылмайтын, 7 – ауыстырылатын) анықталды. Анықталған аминқышқылдарының жалпы саны 41,36% құрады. Зерттеу қорытындысы бойынша құрғақ түйе сүтінің тағамдық және биологиялық құндылығын сипттайтын нәтижелер, құрғақ түйе сүті бойынша жеткіліксіз зертеулер қатарын толықтырады.

The article presents the main characteristics and results of studies of the chemical composition of camel milk and shubat during the winter period, produced in the economy of the Almaty region. Milk consumption of almost all types, except cow's milk, has increased by 17% over the past 50 years in all countries. Studies have revealed the potential value of camel milk in the treatment of various human diseases such as asthma, tuberculosis, jaundice and diseases of the gastrointestinal tract. The conducted research is based on the requirements of relevant regulatory documents and includes the results of the study of this topic by both Kazakhstani and foreign scientists. We determined that in winter, the fat content of camel milk exceeds the average values by 0.57% and amounted to 5.14%. The protein and casein content turned out to be lower than the average data by 0.26% and 0.59%, respectively. The lactose content of milk sugar is below average. It was also found that during the fermentation process, the amount of vitamins B1, B2, B3 and B5 increased by 12-85% compared with their content in the original camel milk. These results are an important contribution to the study of the nutritional properties of camel milk and shubat, as well as their potential use in the food and medical industry.

Бұл мақалада MediaPipe платформасын қолдана отырып, қазақ ым тілін тану жүйесін әзірлеу процесі қарастырылған. Платформа ым тілі қимылдарын нақты уақытта дәл анықтауға мүмкіндік береді. Негізгі назар ым қимылдарын тану модельдерін құруға, нейрондық желілерді оқытуға және MediaPipe платформасымен интеграциялауға бөлінген. Маңызды аспектілердің бірі – нейрондық желілердің архитектурасын пайдалану арқылы қимылдарды өңдеудің жоғары дәлдігі мен жылдамдығына қол жеткізу. Жүйе аннотацияланған қимылдардан алынған үлкен деректер жиынтығы негізінде оқытылған, бұл танудың сапасын айтарлықтай жақсартты. Қазақ ым тілі қимылдарын тану үшін LSTM нейрондық желісі қолданылды, себебі ол уақыттық қатарлар мен деректердің реттіліктерімен тиімді жұмыс істейді. Модель қазақ ым тілінің 30 қимылына оқытылып, ым қимылдарын нақты уақытта мәтінге айналдыруға мүмкіндік береді. Бұл әдіс есту және сөйлеу қабілеті шектеулі адамдармен қарым-қатынасты жеңілдетіп, инклюзивтілікті арттыруға ықпал етеді. Сонымен қатар, пайдаланушымен өзара әрекеттесу үшін нейрондық желіні ым тілі қимылдарын тануға арналған қосымшалармен оңай интеграциялауға мүмкіндік беретін ыңғайлы веб-интерфейс жасалды. Жұмыстың негізгі аспектілерінің бірі – тану дәлдігін жақсарту мақсатында деректерді аннотациялау және өңдеу әдістерін жетілдіру. Жүйені болашақта дамыту ым тілі қимылдарының дерекқорын кеңейту мен веб-қосымшалармен интеграциялауды көздейді. Бұл есту және сөйлеу қабілеті шектеулі адамдар үшін әлеуметтік қамтуды жақсартып, кең ауқымды және қолжетімді платформаны құруға мүмкіндік береді.