Колееобразование на автомобильных дорогах Республики Казахстан выступает одной из главных причин, вызывающих рост веро ят-ности дорожно-транспортных происшествий. Выпоры колеи нередко до-стигают значительных размеров, угнетая водителей своей высотой и ши-риной. Развитие автоматизированных дорожных фрез открыло но вые го-ризонты в борьбе с этой проблемой, позволяя эффективно произ водить операции фрезерования в рамках мер по обеспечению безопасно сти до-рожного движения. За прошедший 30-летний период модифицировалась техника и пред лага-ется использовать уже новую технику. Это автогрейдеры с автома тизиро-ванной системой «Профиль», самоходные катки с широкой воз можностью по скоростному режиму и вибрации, мощные отечественные и импортные фрезы, ресайклеры, автоматизированные современные ас фальтоукладчи-ки, перегружатели асфальтобетонной смеси и т. д. Разработана методика экспериментальных исследований и создан стенд с метрологическим оборудованием, которые позволяют моделиро вать слож-ный процесс фрезерования образцов асфальтобетона по сило вому и коор-динатному замыканию. В результате исследований получены уравнения ре-грессии, описывающие параметры фрезерования образцов асфальтобетона. Установлено, что при переходе от силового (упругого) замыкания тех нологической системы к жесткому (координатному) уменьшаются по грешности фрезерования до 15 %, а их разброс – до 30 %.

В данной статье представлена математическая модель адаптивного управления гибридного кривошипного пресса с обратной связью. Рассмотрена динамическая модель пресса, включающая механическую и электрическую составляющие, а также учтены изменения параметров системы в реальном времени. Предложен адаптивный закон управления, основанный на методах идентификации параметров и корректировки управляющего воздействия в зависимости от текущего состояния пресса. Приведены алгоритмы адаптации, использующие обратную связь для минимизации ошибки и обеспечения высокой точности работы пресса. Проведен анализ устойчивости системы и показаны преимущества предложенного подхода перед классическими методами управления. Статье рассматриваются методы синтеза систем управления при решении задач слежения для многомерных стохастических моделей объектов, функционирующих в условиях неполной информации о состоянии объекта и его параметров. При этом проектирование систем управления осуществляется путем постепенного добавления и усложнения используемых методов и алгоритмов: от оптимального управления для детерминированных моделей, до адаптивных следящих систем для стохастических моделей при неполном измерении с ошибками. В связи со сложностью рассматриваемых задач единственным способом их решения является имитационное моделирование.

Мақалада қазіргі таңда әлемде іштен жану қозғалтқышты автомобильдерді ығыстырып келе жатқан электр көліктерінің жалпы құрылысы, оның ішінде электромотор, аккумулятор батареясы, инвертор, трансмиссия, жүріс бөлігі жайында және электромобильдің жұмыс істеу принципі жайында жалпы мәліметтер берілген. Сонымен бірге мақалада электр машиналарының рульдік басқаруы мен тежеу жүйесінің ерекшеліктері, яғни рукоперациялық тежелеу жүйесі туралы және электромобильдердің ІЖҚ көліктермен салыстырғандағы артықшылықтары мен кемшіліктері жайлы баяндалған. Қазірдің өзінде электромобиль тек қозғалыс құралы ғана емес, сонымен қатар интернетке шығатын мобильді құрылғы болып табылатынын айта келе, олар алдағы уақыттағы әлемдегі қарқынды өсуі мен дамуы, оның ішінде біздің еліміздегі өсу динамикасы мен перспективасы жайлы айтылған. Мақалада электр көліктерінің тарту батареяларының проблемалық мәселелеріне сараптама жасай келе, оны шешудің жолдары атап көрсетілген.

Мақалада қазіргі таңда әлемде іштен жану қозғалтқышты автомобильдерді ығыстырып келе жатқан электр көліктерінің әлемдегі өндірісінің өсу қарқыны және оның нарығының Қазақстан республикасының автомобильдер нарығына әсері жайында, Еуропалық Одақтың «жасыл күн тәртібі», АҚШ пен Қытай автоөндірушілердің соңғы жылдары енгізген шаралары мен электр көліктерін өндіру көлемдерінің арту динамикасы көрсетілген. Сонымен бірге, Еуропалық Одақ және басқа мемлекттерде электр көліктерін өндіру, сату және олардың инфрақұрылымын дамытудағы оңды шешімдері жайлы айтылған. ҚР Ішкі істер министрлігінің 2022 жыл басынан 2023 жылғы қазанына дейінгі еліміздегі әр-бір өңір бойынша жылдық өсу динамикасы, оның ішіндегі электр машиналарының түрлері бойынша статистикалық мәліметтер келтірілген. Мақалада іштен жану қозғалтқышты автомобильдер мен электр көліктерінің ерекшеліктеріне тоқталып, автор бұл екі көлік түрінің пайдаланушылық (эксплуатациялық) шығындарын есептей келе, жасыл көліктің экономикалық тиімділігін атап көрсеткен. Электр көліктерінің көптеген артықшылықтарына қарамастан, еліміздегі көлік жүргізушілері бұл көлік түріне қазірше ауыспайтындығын айта келе, оның себептеріне жеке- жеке тоқталған. Сонымен бірге, бұл кедергілерді жою шараларын да атап көрсеткен.

Жұмыста 100 мың м3-ден 15 млн м3-ге дейінгі сел массасын сыйдыра алатын сел қоймалары бар күрделі бөгеттер салу сияқты инженерлік қорғаудың негізгі түрлері қарастырылған. Құрылымардың әртүрлі типтері: сел ағындарын ұстауға арналған тұйық жер және тас үйінділері, сел ағындарын ұстап қалуға арналған темірбетон бөгеттері; аркалы және өтпелі темірбетон және металлды сел ұстағыштары; селдің қатты бөлімді құрамдарын ұстауға, қалалар мен елді мекендер шегінде тұндырғыштар және тұрақтандырғыш арналардың учаскелерінің, селеден кейінгі тасқындар мен суағындарын қауіпсіз өткізуге арналған бөгеттері. Олардың ұзақ уақыт пайдаланылуына байланысты сел қоймаларын, тұндырғыштарды, селді жібергіш арналарын тазалауды механикаландырудың кезеңділігі, әдістері мен құралдары, жұмыстарды жүргізуге жұмсалатын жыл сайынғы шығындардың көлемді мәселесі өзекті болуда. сел Алайда жыл сайынғы су тасқыны жағдайында бөгеттерді пайдалану, ірі сынықты топырақтардан қоймаларын тазартуды механикаландырудың заманауи технологиялары мен құралдарын жасау мәселелері қазіргі кезде өзекті болып табылады. Жұмыстың құндылығы конструкцияны әзірлеу және тәжірибелік үлгісін дайындау, есептеу әдістері және жағы гидробасқарылатын экскаватор шөмішінің параметрлерін таңдау, сел тасқындарын ірі-кесекті қосындыларын өңдеу кезінде жер жұмыстарын орындау болып табылады.

Объектом исследования является твердосплавные пластины с многокомпонентными наноструктурированными системами. Выявлены возможности повышения эксплуатационных свойств многокомпонентных наноструктурированных систем на твердосплавных субстратах при использовании фильтруемого катодно вакуумно-дугового осаждения. Проведены исследования механизмов изнашивания и разрушения твердосплавного инструмента с разработанными многокомпонентными наноструктурированными системамис металлофизического анализа. использованием Рассмотрены современных особенности и методов механизмы трещинообразования с многокомпонентными наноструктурированными системами. Исследования режущих свойств, проведенные при продольном точении, показали, что разработанные системыпозволяют уменьшить износ в 3-4 раза по сравнению с инструментом без покрытия и в 1,5-2 раза по сравнению с инструментом со стандартным покрытием нитрида титана. Установлено, что характер изнашивания с более твердыми и менее пластичными износостойкими слоями имел существенные отличия от механизма изнашиванияс менее твердыми и более пластичными износостойкими слоями, включавшими в свой состав нитриды циркония.

В статье представлен сравнительный анализ прочностных расчетов пневматических трубопроводов, выполненных с применением аналитического метода и численного моделирования в среде APM WinMachine. Рассмотрены теоретические основы прочностных расчетов цилиндрических оболочек, приведены аналитические формулы и их практическое применение. На основе численного моделирования определены напряжения и перемещения трубопровода при заданных нагрузках. Выполнен обзор научных публикаций, связанных с прочностным анализом пневмосистем, выделены ключевые методы расчёта и их особенности. Показано, что использование APM WinMachine позволяет получить более точные результаты за счёт учёта геометрии, граничных условий и локальных напряжений. Полученные результаты подтверждают необходимость комплексного подхода к расчету трубопроводов на прочность в данной области а также результаты используются на практике.

Жұдырықты катоктарды асфальтбетоннан жасалған суық асфальтбетон жабындарын бұзып алу үшін пайдалануға болады. Қазақстанда мұндай жабындар жолдардың шамамен 70% бар. Ең тиімдісі 20 °C жоғары температурада кесулерді жасау. Катоктың тарту күшін және біркелкі қозғалысын азайту үшін катоктың қозғалыс бағыты бойынша жұдырықшаны топсалы бекіту арқылы катокты айналдыру кезінде жұдырықшалардың шығуына жабынның кедергісін болдырмау керек. Автомобиль жолының асфальтбетонды жабындыларын жұдырықшалы катоктармен бұзып алу теориялық зерттеулер нәтижелерінің дұрыстығы Гүлшад-Ақшатау автомобиль жолдарындағы өндірістік сынақтарда расталды.

Автомобиль жолдарының төсемелері - бұл әртүрлі заттардан орындалған бірнешеме беттер қабатынан құрылған жүру бөлігінің құрылымы. Есептемелі қозғалыс жылдамдықпен көліктердің қауіпсіз қозғалуына мүмкіндік беретін жол төсемелеріне берілетін нақты талапты шаралар: қажеттілік беріктік; тегістігі; бетінің кедір-бұдырлығы. Сонымен қоса, автомобиль жолдары үнемді және сенімді шарттарына қамтамасыз ету керек, құрылыс барысында механикаландыру шараларын толығымен мүмкіншілік ету және технологиялық процесстің болуы керек.

Показана сложность селективного прогнозирования функциональной значимости научно-квалификационных исследований, особенно на самых ранних этапах их жизненного цикла. Предложено на этапе планирования научно-квалификационного исследования использовать квалиметрический подход к построению прогностического рейтинга ожидаемой возможности его защиты в срок. Формализована процедура аддитивно-детерминированного построения такого рейтинга методом критериально-экспертного анализа. Аналитическим путем получено соотношение, связывающее в единый функциональный комплекс рейтинг планируемого научно-квалификационного исследования и критериев оценки его качества с учетом соответствующих коэффициентов влияния. Предложена реалистичная совокупность критериев оценки рейтинга планируемого направления выполнения научно-квалификационного исследования и определена их количественная значимость. На примере технологической операции волочения показана эффективность осуществления, предлагаемого квалиметрического подхода к сравнительной оценке рейтинга планируемых к выполнению нескольких научно-квалификационных исследований. Показано, что на современном этапе развития технологии волочения наиболее актуальна разработка аппарата высокоэффективного диагностирования данной операции, а также комплексное конструкторское совершенствование волочильного инструмента и оптимизация факторов эксплуатационно-технологической наследственности. Намечены перспективы развития квалиметрического подхода, в первую очередь, путем создания соответствующих нейросетей для объективизации процедуры рейтингования трудноформализуемых категорий, к которым относится выбор направления выполнения научно-квалификационного исследования.