This paper explores modern approaches to introducing robotic automation in the production of power distribution transformers within the Industry 4.0 framework. It identifies the key manufacturing stages where industrial robots provide the greatest efficiency, including electrical steel cutting, coil winding, magnetic core assembly, insulation application, tank welding, and quality control. Particular attention is given to integrating robotic systems with digital manufacturing management platforms, as well as using sensors, machine vision, and real-time monitoring technologies. The findings show that robotic automation significantly improves precision and operational consistency, reduces production cycle time by approximately 30–40%, lowers defect rates from 5–7% to 2–3%, and decreases overall manufacturing costs by 15–20%. Additional benefits include improved energy efficiency, enhanced workplace safety, reduced occupational injuries, optimized resource use, and minimized human error. The study concludes that implementing robotics in transformer manufacturing establishes a foundation for smart factories and fully automated intelligent production systems driven by digitalization, big data, artificial intelligence, and predictive maintenance.

Мақалада титан қожын және титан тетрахлоридін алу мақсатында титан құрамды шикізатты рудотермиялық балқыту және хлорлау үдерістері термодинамикалық тұрғыдан талданады. HSC Chemistry 6 бағдарламалық кешені көмегімен TiO₂, Nb₂O₅ және қоспа элементтерінің (Fe, Si, Al, Mg, Mn, Cr, V) оксидтерімен жүретін негізгі реакциялар үшін Гиббс энергиясының стандартты өзгерістері (ΔG°) есептелді. Титанның TiCl₄ түрінде тиімді хлорлану шарттары және ниобийдің ұшпа қосылыстарға (NbCl₅) немесе оттекті хлоридтерге өту мүмкіндігі анықталды. Fe–Ti–O, Nb–C–O, Ti–O–Al және басқа жүйелер үшін Tpp және Lpp диаграммалары құрастырылып, фазалық тұрақтылық пен қож құрамының әсері зерттелді. Зерттеу көрсеткендей, қоспа элементтері тұрақты қатты фазалық қосылыстар түзеді, бұл хлорлау тиімділігін төмендетеді. Температура, хлордың парциалдық қысымы және қож құрамына қатысты ұсыныстар жасалды, олар титанды және ниобийді барынша тиімді алу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Алынған нәтижелер TiCl₄ өндірісінің өнеркәсіптік технологиясын оңтайлан-дыруға және титан қождарын кешенді өңдеудің тиімді схемаларын әзірлеуге кеңінен қолданылуы мүмкін.

This article considers modern methods of increasing wear resistance and reliability of machine parts using composite materials, especially in the field of powder surfacing and synthesis of metal-matric composites. One of the effective methods is self-propagating high-temperature synthesis (SHS), which allows obtaining composite coatings with improved mechanical and thermal properties. Powder surfacing methods, such as electron beam surfacing (EBF), provide wear-resistant, heat-resistant and hardening coatings on a titanium base. Powders of titanium and its alloys are obtained by reduction of oxides with calcium hydride, which contributes to the formation of materials with high strength and good flowability. Special attention is paid to titanium boride as a strengthening phase for composites. The use of these technologies contributes to a significant increase in the durability and reliability of machines and mechanisms, which leads to resource saving and reduction of operating costs. The studies include the analysis of structural characteristics of the obtained powders and coatings, as well as the determination of their physical and mechanical properties. The variations in these properties as a function of the titanium binder content in the composite powder are analyzed. The description of the microstructure of powders and coatings, as well as the influence of composition on their characteristics, allows us to draw conclusions about the possibility of using these materials to create functional coatings with improved performance characteristics, such as increased wear resistance and heat resistance. The results of the study can be useful for the development of new materials with improved operational properties for use in various industries.

«Қазақмыс» корпорациясының жерасты кеніштерінде соңғы жылдары айтарлықтай тоқтап қалулар жиі байқалады. Бұл кеніштерде әртүрлі пневматикалық доңғалақ жетектері бар жоғары өнімді өздігінен жүретін жабдықтардың көптеген түрлері пайдаланылады. Тәжірибе көрсеткендей, жерасты өздігінен жүретін қондырғыларды жөндеудің ескірген әдістері мен құралдарын пайдалану қазіргі өндірістік талаптарға толық сәйкес келмейді және тиімсіз болып отыр. Мұндай бақылау жүйесінің болмауы жабдықтардың күтпеген жерден істен шығуына, өндірістік процестің баяулауына және жөндеу шығындарының артуына әкеледі. Істен шығудың алдын алу үшін белгілі бір жұмыс уақыты өткеннен кейін диагностикалық мәліметтер негізінде әрбір қондырғының болжамды және қалған қызмет ету мерзімін анықтау қажет. Бұл тәсіл техникалық қызмет көрсетуді алдын ала жоспарлауға, апаттық жағдайлардың алдын алуға және жабдықтардың жалпы пайдалану тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Осы мақалада «Қазақмыс» корпорациясының кеніштерінде қолданылатын машиналар бөлшектерінің қалған қызмет ету мерзімін болжауға бағытталған жүргізілген зерттеулердің негізгі нәтижелері қарастырылып, алынған деректердің өндірістік тәжірибеде қолдану мүмкіндіктері талданады.

Мақалада автор автомобиль көлігінің алдында тұрған негізгі мақсаттарға тоқтала келе, одан ғылыми тұрғыда дамуға, материалдық шығындарды, ұйымдастыруға кететін шығындарды оңтайландыруға ерекше көңіл бөлу керектігін ескертеді. Сонымен бірге, автомобильдің пайдалану сенімділігі мен басқарымдылығын жетілдіруге, оның ішінде автокөліктердің маневрлігін арттыруға ерекше көңіл бөлген. Автомобильдің маневрлілігі көлік құралын пайдаланудың ыңғайлылығын және керек кезінде оны басқарудың қарапайымдылығын және тар жол жағдайларында бұрылыстар мен кері бұрылуларды ешбір қиындықсыз еңсеруді қамтамсыз ететіндігін айқындап көрсетіп, оның маңыздылығын ерекше атап көрсеткен. Мақалада автор автокөліктің маневрлігі оның құрылымының ерекшелігіне байлансты екендігі айтылған және оған әсер ететін негізгі факторлар мен геометрикалық көрсеткіштерге тоқталған. Сонымен бірге, автор жартылай және толық тіркемесі бар автопоездарында маневрлік көрсеткіштері олардың қандай геометиялық параметрлерге байланысты болатындығын есепті түрінде келтірген. Осы параметрлердің төмендеуімен тіркемелі автопоездың маневрлік қабілетінің де артатындығы айтылған. Жартылай тіркемелі автопойызында маневрлікке айтарлықтай әсер ететіні көлік пен жартылай тіркеменің ұзындығының қатынасы болып табылады. Доңғалақтың келтірілген тепе-теңдік шартын негізге ала келе, шекті кедергіні жетектегі және жетекші доңғалақпен еңсеруді қамтамасыз ету шарттарын тиісті есептеулер арқылы оңтайлы сипаттаған. Мақала соңында, автомобильдің маневрлігі оның құрылымының ерекшелігіне байланыстылын айта келе, оны арттырудың жолдарын және арықтар мен шұңқырларды еңсеруді жақсарту мүмкіндіктерін де дәйекті түрде сипаттаған.

Мақалада электрлі қозғалтқышы бар автомобильді пайдаланудың қыр сыры қарастырылған. Электрокөліктерге дұрыс техникалық қызмет көрсету - көлікті қауіпсіз ұзақ мерзімді пайдаланудың кепілі екендігін ескере келе, электрокөліктерге техникалық қызмет көрсету кезеңділігі, оны көрсету реті мен оларға техникалық қызмет көрсету мерзімдерін көліктердің түрлеріне қарай айқындау және техникалық күтім кезінде қандай тораптарына бірінші кезекте назар аудару керектігі жайлы нақты ұсынытар келтірілген. Мақалада 1-техникалық күтім кезінде және маусымдық күтім кезінде әр торапқа, атап айтқанда, тежеу жүйесінің, салқындату жүйесінің, электр жүйелерінің бөлшектеріне қандай күтімдік жұмыстар жасалатындығы және оның кезеңділігіне дейін жақсы көрсетілген. Аяз бен суық ауа райында батареяның қуатын сақтау қабілетін айтарлықтай нашарлататындығын айта келе, электрокөлікті қыс маусымындағы көліктің қызмет ету мерзімін ұзарту және максималды тиімділігін арттыру мақсатында батареяның әртүрлі жағдайларда (қуаттау, пайдалану, тұраққа қою кезіндегі) оптималды температуралық режимін сақтау, суық ауа райында пайдалану кезінде қай торапқа көбірек көңіл бөлу, қандай ақаулардың болу ықтималдығы және оны болдырмау туралы егжей-тегжейлі баяндалған. Электрокөліктер жаңбырлы, қарлы ауа-райында немесе тұманда да, терең шалшықтар мен су басу аймақтарында ұзақ уақыт бойы пайдалану электрожабдықтың ылғалдан қорғау мүмкіндігінің шектеулілігіне байланысты электр жүйелеріне зақым келу қауіпін ескертеді. Бұл көлік құралының үлкен массасына байланысты жүріс бөлігі мен басқару жүйелерінде туындайтын қиындықтар мен істен шығушылықтар және оны жою жолдары да дәйекті айтылған. Сонымен бірге, соңында мақала бойынша қорытындылар мен авторлардың ұсыныстары да баяндалған.

Бульдозер пышағының қозғалмайтын машинада тереңдету кедергісін зерттеу жұмыс органына оны жерге енгізу процесінде әсер ететін күш факторларын талдауға бағытталған. Қозғалмайтын машинада пышақты тереңдету оның алдыңғы және артқы беттеріне қарсылық көрсететін топырақтың пассивті қайтарылуының жоғарылауымен бірге жүреді. Тереңдету тереңдігінің артуымен бұл қарсылық тереңдеу мөлшеріне пропорционалды түрде өседі, бұл жұмыс органын жерге одан әрі жылжыту үшін көп күш салу қажеттілігіне әкеледі. Қозғалмайтын машинадағы қарсылықтың ерекшелігі-пышақты жерге енгізудің бастапқы кезеңдерінде пышақтың алдыңғы жағындағы пассивті тойтарыс айтарлықтай артып, жұмыс істеуге қажетті күш-жігерді арттырады. Сонымен қатар, пышақтың артқы жағында, тереңдеген сайын, қарсылық та артады. Кесу бұрыштары қарсылықты өзгертуде маңызды рөл атқарады: кесу бұрышы үлкен болған кезде пышақтардағы қарсылық төмендейді, бұл жұмыс механизмдеріне жүктемені азайтады. Зерттеу нәтижелері пышақты қозғалмайтын машинада тиімді тереңдету үшін жоғары кесу бұрыштарын қолдану қажет екенін көрсетеді. Бұл топырақтың пассивті кедергісін азайтады және бульдозердің өнімділігін жақсартады, энергия шығындарын азайтады және процестің тұрақтылығын арттырады.

This article considers the possibility of processing sodium sulfate (Na2SO4) solutions generated in various industrial processes into valuable products - sulfuric acid (H2SO4) and sodium hydroxide (NaOH) using the electrodialysis method. The problem of processing sodium sulphate solutions is relevant due to their significant volume and high content of inorganic impurities, while traditional methods of purification are energy-intensive and economically inexpedient. The authors have analysed the existing methods of obtaining and processing sodium sulphate solutions by electrodialysis using MC-40, MA-41 and MB-2I membranes and Ralex BM membranes. In purpose of electrodialysis the schemes of 3-chamber and 6-section electrodialyzers using cation- and anion-exchange membranes of MC-40, MA-41 (RF) and EDC1R, EAC1R (PRC) grades were applied. The scheme of bench installation of a multichamber electrodialyzer using EDAM and EDCM membrane brands was considered. The conditions of experiments on 3 installations according to the method of probabilistic-deterministic planning of experiments by Malyshev V.P. The dependences for the first installation were obtained: the degree of conversion on the concentration of Na2SO4, the duration of the process on the cathodic density and the content of MgSO4 impurity. Dependences of energy consumption on concentration of initial solution and current density at 3 installations allow to judge about expediency of electrodialysis process.

В статье рассматривается применение аддитивных технологий в производстве оснастки из полимеркомпозитных материалов, приведены особенности технологического процесса Fused Granular Fabrication (FGF). Представлен процесс создания матрицы для гибки V-образным паза под углом 90° из композитного материала, на основе полимерной матрицы с добавлением стекловолокна для повышения износостойкости. В процессе технологического процесса с использованием композитной матрицы были выявлен тот факт, что пружинение заготовок приктически минимально. В статье приведены результаты сравненения параметров обработки материала на стальной и композиционной полимерной матрицах. По результатам экспериментов очевидно, что для обработки материала с относительно большим внутренним радиусом предпочтительнее использовать полимерную матрицу, поскольку это позволяет снизить усилие давления на 10–20 % при получении одинакового качества продукции Экспериментальные результаты показывают, что использование композиционных полимерных матриц для гибки в мелкосерийном производстве позволяет уменьшить усилие давления, а также снизить стоимость производства по сравнению с традиционными металлическими инструментами. В заключении выделяются преимущества и ограничения применения таких матриц, а также рекомендации для оптимизации процесса гибки и дальнейшего использования в промышленности. Ключевые слова: аддитивные технологии, технология FGF, полимерные материалы, композитные материалы, гибка, V-образный паз, матрица.

Целью данного обзора является анализ и структурирование существующих методов переработки молибденсодержащих руд, выявление их достоинств и недостатков. Проведена оценка современного состояния переработки молибденсодержащих руд в Казахстане и его место в мировом рынке. В настоящее время молибденовые руды разрабатываются только в ТОО «KAZ Minerals Bozshakol». Отмечено, что основными производителями молибдена явля ются Китай, США, Чили, Перу, Канада и Мексика, на долю которых приходится более 90% мирового производства. Проанализированы способы переработки молибденовых руд и концентратов. Рассмотрены основные методы переработки – пирометаллургия (окислительный обжиг) и гидрометаллургия. Одним из вариантов переработки молибденсодержащих продуктов может быть обжиг промпродукта с предварительной подшихтовкой карбоната натрия и последующая гидрометаллургическая переработка.