Бұл мақалада біздің еліміздегі жолаушылар тасымалы жүйесіндегі қолайсыз жағдайды талдап және жол қозғалысы қауіпсіздігін арттыру бойынша ғылыми-практикалық ұсынымдар әзірледік. Өйткені жол-көлік апаттылығының жоғары проблемасы елдегі халықты автомобильдендірудің жоғары қарқынына байланысты ең өзекті мәселелердің қатарына қойылды. Сондықтан ЖКО санын азайту қазіргі қоғам алдына қойылған ең басым міндеттердің бірі болып табылады. Премьер-Министр Олжас Бектеновтың төрағалығымен 15 қыркүйек 2025 жылғы өткен министрлер кабинетінің отырысында Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асыру шеңберінде жол қозғалысы мен жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралды. Зерттеу жүргізу үшін мемлекеттік басылымдар жолаушылар тасымалы саласындағы нақты статистикалық деректерді, жетекші ғалымдардың ғылыми-теориялық ұсынымдарын, сондай-ақ ішкі жолаушылар тасымалы қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндетін іске асыру кезінде зиянды факторларды анықтау әдістерін пайдаланадық. Ғылыми ұсыныс тарапынан: Жүргізушінің жұмысын жеңілдетуі мүмкін, осылайша көлік құралын басқару жүйесіне жүргізуші рөлін атқаратын және қауіп туралы ескертетін арнайы құрылғыларды қосу арқылы жүргізу қауіпсіздігін арттырады. Практикалық маңыздылығы: Мәселенің одан әрі белсенді қауіпсіздік параметрлерін реттеу принциптерін жүйелік тәсіл негізінде жасауға болатындығын көрсетеді. Нәтижелер. Адамдардың қаза болуының негізгі себептері: жол инфрақұрылымының заман талаптарына сәйкес келмеуі; жүргізушілердің даярлығы мен тәртібінің төмендігі; байланыс құралдары мен жедел жәрдем машиналарының жетіспеушілігі; халықпен мақсатты ағартушылық жұмыстың болмауы болып табылады.

This paper explores modern approaches to introducing robotic automation in the production of power distribution transformers within the Industry 4.0 framework. It identifies the key manufacturing stages where industrial robots provide the greatest efficiency, including electrical steel cutting, coil winding, magnetic core assembly, insulation application, tank welding, and quality control. Particular attention is given to integrating robotic systems with digital manufacturing management platforms, as well as using sensors, machine vision, and real-time monitoring technologies. The findings show that robotic automation significantly improves precision and operational consistency, reduces production cycle time by approximately 30–40%, lowers defect rates from 5–7% to 2–3%, and decreases overall manufacturing costs by 15–20%. Additional benefits include improved energy efficiency, enhanced workplace safety, reduced occupational injuries, optimized resource use, and minimized human error. The study concludes that implementing robotics in transformer manufacturing establishes a foundation for smart factories and fully automated intelligent production systems driven by digitalization, big data, artificial intelligence, and predictive maintenance.

Автокөлік кәсіпорындарының тиімділігін арттыру жол-көлік апаттарының әлеуметтік-экономикалық салдарын ескеруді талап етеді. ҚР Бас прокуратурасының мәліметінше, 2025 жылдың төрт айында 9,2 мың апат тіркеліп, 558 адам қаза тауып, 12,5 мың адам жарақат алды. Бұл 2023 жылмен салыстырғанда үш есе көп. Жыл сайынғы жол-апатынан келген залал елдің ЖІӨ-нің 5%-ын (15 млрд АҚШ долл.) құрайды. Заманауи нарық талаптарына сай жол-көлік апаттарының әлеуметтік-экономикалық залалын бағалау әдісін әзірлеу. Зерттеу барысында отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері, ста­ тистикалық деректер талданып, салыстырмалы талдау әдістері қолданылды. Қолданыстағы тәсілдердің кемшілігі – адамның әр өмірлік кезеңіндегі көрсеткіштер мен тіршілікті қамтамасыз ету жүйелері құнының айырмашылығы ескерілмейді. Ұсынылған әдістеме апаттан, жарақаттанудан және мүгедектіктен болатын залалды дәлірек бағалауға мүмкіндік береді. Әлеуметтік-экономикалық залалдың ауқымын білу апаттар мәселесінің маңыздылығын объективті бағалауға, оны шешуге бөлінетін ресурстар көлемін анықтауға және жол қауіпсіздігін арттыру бағдарламаларының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Автогрейдердің қайрма күрегінің пышағының тозуы оның ұзындығы бойынша біркелкі емес екендігі анықталды-пышақтың шеткі бөліктері орталыққа қарағанда қарқынды түрде тозады. Сонымен қатар, әртүрлі ұзындықтағы қайырма күректе ортасынан бірдей қашықтықта орналасқан пышақтың бөліктері бірдей тозады, яғни, тозу пышақтың жалпы ұзындығына байланысты емес. Автогрейдерлер қайырма күректерінің пышақтарының тозуының белгіленген заңдылықтары негізінде қайырманың кескіш бөлігінің конструкциясына, атап айтқанда пышақтарға қойылатын мынадай талаптар әзірленді: - стандартты пышақтарда ең көбі екі пышақ бар. Сондықтан, бір пышақты қайырма күректің тапталмаған жүзін қалыптастыру үшін екі рет қолдануға болады-оны босату, бұру және пышаққа бекіту арқылы. Содан кейін ол қалпына келтіріледі немесе қолданылмайды. Бұл пышақтардың ресурсын шектейді және пышақтың жұмысына және оның құнына теріс әсер етеді; - қайрма күректің пышағы ұзындығы бойынша біркелкі емес тозғандықтан, оны толығымен тозғанға емес, учаскелерге ауыстырған жөн. Дайындауға негіз ретінде қабылданған шаршы пышақтардың жүзінің өзгеру санын төртке дейін арттыруға мүмкіндік береді, бұл пышақтардың ресурсын және стандартты пышақтармен салыстырғанда олардың өнімділігін арттырады, сонымен қатар олардың құрылымын жетілдірудің негізгі бағытын анықтайды. Демек, пышақтарға қойылатын негізгі талап-олар қайта пайдалануға болатын болуы керек, яғни, төрт беттен асатын тұрақты көп бұрышты түрінде болуы керек.

Рассматривается задача структурно-кинематического синтеза направляющего регулируемо го пространственного механизма IV класса вида ВВЦССВВС (где B – вращательная, Ц – цилин дрическая, С – сферическая кинематические пары). Изложены алгоритмы кинематического анализа регулируемого пространственного механиз ма IV класса вида ВВЦССВВС (где В – вращательная, Ц – цилиндрическая и С – сферическая кине матические пары) методом условных обобщенных координат.

Целью настоящей работы является исследование сорбционных свойств сорбентов, полученных на основе активированного угля (NoritRO, АКВАСОРБ) и шунгита. Эксперименты по определению оптимального сорбента проводились с цианистым раствором состава, мг/л: Au – 11,66; Ag – 2,16; Fe – 0,68; Cu – 8,45, Zn – 8,12. Установлено, что при сорбции золота с использованием сорбентов NoritRO, АКВАСОРБ и сорбента на основе шунгита, наибольшим значением емкости обладает ионит марки NoritRO. Оптимальным значением рН среды для извлечения золота с NoritRO и АКВАСОРБ явился 10, для сорбента на основе шунгита рН = 6. При проведении сорбции золота из многокомпонентного раствора с NoritRO наблюдается соизвлечение примесей металлов. При сорбции золота из реального цианистого продуктивного раствора с сорбентом NoritRO в 6 стадий степень извлечения золота достигает 96-99 %.

В статье рассматриваются вопросы разработки методики анализа вибрационных сигналов и формирования концепции архитектуры интеллектуальной системы вибрационной диагностики транспортных средств. Актуальность исследования обусловлена необходимостью повышения надежности и безопасности эксплуатации транспортных систем в условиях цифровизации и внедрения киберфизических технологий. В качестве основного метода обработки выбран спектральный анализ на базе быстрого преобразования Фурье, который позволяет выявлять доминирующие частотные компоненты и формировать диагностические признаки. Представлена экспериментальная реализация регистрации вибрационных ускорений с использованием многоканальных акселерометрических датчиков и цифровая обработка данных с расчетом интегральных и спектральных параметров. Предложенная архитектура предусматривает масштабируемость имодульность для адаптации к различным типам транспортных средств. Реализованный подход может стать основой для развития современных систем интеллектуальной диагностики в транспортной отрасли, способных эффективно предотвращать поломки и повышать эксплуатационную готовность транспортных средств.

Thearticlediscussesmethodsfor diagnosingthe technicalconditionof pumpingunitsusinga thermal imagerinthe operatingconditionsof JSCNACKazAtomprom.Inthe frameworkof thisstudy, we useda sampleof diagnosticinformationobtainedbythermal imagingexaminationof SULZERcentrifugalpumpingunitssubjectto a technicalconditionassessmentprocedure.A techniquefor conductingthermal imagingdiagnosticsonexistingequipmentis described.Toanalyzethe dataobtained, thermogramprocessingmethodswere usedtoidentify areasof localoverheating,indicatingpotentialdefects.The resultsof thermal imaginganalysisof bearingassembliesof pumpingunitsare presented.The conductedstudieshave made it possibleto formbasicdiagnosticsignsfor assessingthe technicalconditionbased onthermalcharacteristics,whichensuresthe creationof a singlediagnosticcriterionforassessingandpredictingthe conditionof centrifugalpumpingunits.The resultsobtaineddemonstratethe highefficiencyofthe thermal imagingmethodforearlydetectionof malfunctionsandassessmentof the remaininglifeof the equipment.This,inturn,helpsto improvethe reliabilityofpumpingunits,reducethe riskof accidentsandoptimizemaintenanceregulations.The presentedmethodologycanberecommendedforwidespreadimplementationinenterpriseswitha similartypeof equipment,aswellas usedina technicalconditionmonitoringsystemwithinthe frameworkof the predictivemaintenanceconcept.

This paper presents a ROS 2-based intelligent control architecture for high-pre cision autonomous marking. The system integrates model predictive control (MPC) with du al-camera visual servoing to achieve submillimeter accuracy. A layered control stack combines global perception from an overhead camera with local correction from a tool-mounted camera, enabling accurate six-DoF pose estimation through fiducial markers and hand-eye calibra tion. Trajectory planning is formulated as a constrained optimization in CasADi, supporting real-time motion generation under workspace and actuator limits. Implemented on a 6-DOF collaborative arm with STM32-based RS-485 motor controllers, the system achieves final er rors of 0.7 mm and closed-loop frequencies near 8 Hz. Results demonstrate the viability of combining vision and optimal control in a modular ROS 2 framework for industrial automation.

This article discusses the issues of increasing the efficiency of operation of pumping units by improving the methodology for calculating its reliability, using the example of centrifugal pumping units of the CM type used for pumping petroleum products. The proposed monitoring system makes it possible to obtain data on controlled centrifugal pumping units using a sufficient number of measuring channels to which vibration, temperature and pressure sensors are connected. Controlled parameters can be visualized, i.e. You can graphically represent the changes over different time intervals. The proposed monitoring system also provides recommendations for troubleshooting the centrifugal pumping unit according to sensor readings.