Purpose. To identify prospective areas within the Northern Katpar deposit based on the interpretation of borehole geophysical survey results and the analysis of spatial geological models. Methods. The set of borehole geophysical methods included gamma-ray logging (GR), inclinometry (IN), X-ray radiometric logging (XRL), thermometry, caliper logging, and resistivity logging (RES). In addition, spatial modeling methods were applied using Micromine software to construct 3D and 2D models of ore bodies. Findings. The analysis confirmed previously identified ore bodies and intersections based on the 2018 drilling data, with some clarifications. For the first time, a new ore intersection has been discovered within the loose sediments of the weathering crust between 42 and 47 profiles, not reflected in earlier geological cross-sections. Additional prospective zones with tungsten trioxide (WO3) content ranging from 0.2 to 0.5% were also identified. Originality. For the first time, the potential existence of ore bodies in the upper part of the section within the weathering crust has been substantiated through the integrated interpretation of geophysical data and block modeling that opens new opportunities for forecasting and resource assessment of the deposit. Practical implications. The proposed methodology for interpreting borehole geophysical data in combination with 3D modeling can be applied in prospecting and resource assessment of other tungsten-bearing deposits.

Аннотация. Мақала Қазақстанның уран провинциялары мен кенорындарындағы геологиялық және тау-кен-геологиялық жұмыстардың барлық кезеңдерінде ақпаратты геофизикалық технологияларды таңдау және пайдаланудың ғылыми-әдістемелік (физикалық-геологиялық) проблемаларын шешуге арналған. Уран кенорындары ұңғымаларында геофизикалық 212N E W S of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan (қашықтық) әдістерді қолдану қажеттілігі уранның радиоактивті табиғатымен ғана негізделмейді. Маңызды өндірістік фактор – жерасты ұңғымалық сілтісіздендіру (ЖҰС) әдісін қолдана отырып, уран кенорындарын игеру мен өндірудің қауіпсіз және озық технологиясының қолданылуы. Проблеманы шешудің физикалық-геологиялық негіздері кенорындардағы геологиялық қималарды құрайтын таужыныстар мен кендердің неғұрлым көп физикалық қасиеттері мәндерін жүйелеу болып табылады. Ұңғыманың геофизикалық өрістерінің және таужыныстардың физикалық қасиеттерінің жиынтық мәндерін (мәндерінің өзгеру диапазонын) есептеуде статистикалық әдістер мен әдістемелелер қолданылды. Есептеулер үшін геологиялық қорлардың фактілік деректері және Шу-Сарысу уран провинциясы бойынша ғылыми басылымдардың мәліметтері пайдаланылды. Мақаланы жазуда авторлардың басқа кенорындардағы және басқа геологиялық мәселелерді шешудегі тәжірибесі де пайдаланылды. Алынған көппараметрлі петрофизикалық модельдік көрсеткіштер уран кенорындары бойынша өткізбейтін (сазды) және өткізетін (кенді және кенсіз құмдар) таужыныстарды дәл ажыратуға мүмкіндік беретін зерттеулер қажеттігін көрсетті. Оларға таужыныстарда сейсмикалық толқындардың тарау жылдамдықтары, таужыныстардың электрлік қасиеттері, тығыздықтары жатады. Осы физикалық қасиеттерді тақырыптық және неғұрлым нақты деңгейде зерттеулер геофизикалық әдістердің мәліметтілік деңгейін көтеруге және олардың салада шеше алатын мәселелерінің ауқымын кеңейтуге мүмкіндік береді. Уран кенорындарын барлау мен игеруде геофизикалық технологиялардың мүмкіндіктерін кеңейту және енгізу персоналдың еңбек қауіпсіздігінің деңгейін көтереді және жалпы саланың экономикалық тиімділігін арттырады. Түйін сөздер: Шу-Сарысу провинциясы, уран кенорындары, таужы- ныстардың физикалық өрістері мен қасиеттері, мәліметтерді статистикалық өңдеу, геофизикалық технологиялар

В статье рассмотрена задача повышения информативности электрических методов каротажа при оценке фильтрационных свойств урановмещающих песков пластово-инфильтрационных месторождений. На основе статистической обработки данных кажущегося сопротивления, индукционного каротажа, керновых материалов и результатов опытных гидрогеологических откачек были установлены аналитические зависимости между электрическими параметрами пород, медианным диаметром зерен D50 и коэффициентом фильтрации Кф. Показано, что использование данных индукционного каротажа обеспечивает более высокую точность оценки фильтрационных свойств по сравнению с традиционным методом кажущегося сопротивления.

В данной работе поддержание необходимой плотности бурового раствора с использованием утяжелителей, таких как сульфат бария (BaSO4), рассматривается как ключевой фактор обеспечения устойчивости ствола скважины и предотвращения осложнений при бурении. Однако внедрение барита в состав бурового раствора может вызывать загрязнение продуктивных пластов, снижая их проницаемость и продуктивность. Проникновение твердых частиц барита в поровое пространство приводит к закупорке пор и фильтрационных каналов, что зачастую становится необратимым без применения специализированных методов очистки. Для снижения риска загрязнения необходимо оптимизировать состав бурового раствора и контролировать параметры бурения. Применение ингибиторов кристаллизации, стабилизаторов и полимерных добавок способствует снижению оседаемости барита и уменьшает его адгезию к стенкам пор. Это позволяет существенно снизить вероятность повреждения продуктивных интервалов. При уже произошедшем загрязнении используются восстановительные технологии. Механическая очистка, включая промывку скважины под давлением, может быть эффективной при поверхностном засорении, однако ограниченно действенна при глубоком проникновении частиц. Более перспективным направлением является использование хелатирующих агентов, способных связывать ионы бария и разрушать баритовые отложения. Эффективность таких реагентов зависит от физических и химических характеристик коллектора. Альтернативой выступают специализированные растворители, селективно растворяющие барит в поровом пространстве. Их применение требует инженерного обоснования и лабораторной верификации.Комплексный подход, включающий корректировку состава раствора, контроль технологических параметров и своевременное применение химических реагентов, способствует сохранению продуктивности пластов и снижению эксплуатационных затрат при бурении скважин.

Abstract. The task of controlling multi-channel objects, that is, objects with many inputs and many outputs, MIMO, can be the most effectively solved by a multi-channel controller that has the same number of inputs and outputs as the controlled object has. We consider only multichannel controllers that have the same number of inputs and outputs. Traditionally, in the matrix of such a controller, each element is a scalar PID controller, that is, a controller containing proportional, integrating and derivative channels. In this case, an n × n object requires n 2 scalar PID controllers, each with three channels. The calculation of such a controller requires the calculation of 3n 2 parameters.

Қазақ ым тілі (ҚЫТ) есту және сөйлеу қабілеті бұзылған адамдар үшін негізгі қарым-қатынас құралы болып табылады. Бұл зерттеу ҚЫТ-нің синтаксистік құрылымын талдауға және қазақ тілінің ауызекі тілі ерекшеліктерінен айырмашылықтарын анықтауға бағытталған. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі мәтіндерді ҚЫТ глоссқа айналдыру үшін арнайы лингвистикалық талдаушы жасалды, бұл параллель корпус құруға мүмкіндік берді. ҚЫТ-нің зерттелуі тек ғылыми маңыздылыққа ғана емес, сонымен қатар инклюзивті қоғам құруға қажетті құралдар жасауға ықпал етеді. Зерттеуде параллель корпусты қолдана отырып, Transformer моделі негізінде машиналық аударма жүйесі оқытылды. Нәтижесінде аударманың жоғары дәлдігіне қол жеткізілді, бұл коммуникация қолжетімділігін арттырудың әлеуетін көрсетті. Бұл тәсіл қазақ ым тілін автоматтандырылған түрде өңдеуде маңызды қадам болып табылады. Мұндай технологиялар ерекше қажеттіліктері бар адамдардың білім алу және әлеуметтік интеграция үдерістерін жақсартуға бағытталған. ҚЫТ синтаксисін талдау үшін Python 3.10, Stanza, PyTorch, NumPy және Pandas кітапханалары қолданылды. 500-ден астам сөйлемдер зерттеліп, сөз тәртібінің икемділігі мен визуалды-кеңістіктік құрылымының ерекшеліктері анықталды. 500-ден астам сөйлемдер бойынша талдау жүргізіліп, негізгі назар қайтымды, қайтымсыз, мекенді, жанды, жансыз, күрделі және күрделі емес сөйлемдер бойынша жүргізілген талдау қазақ ым тілінің грамматикалық құрылымын сипаттауға мүмкіндік берді. Зерттеудің нәтижелері тілдің синтаксистік заңдылықтарын анықтауға ғана емес, сонымен қатар жаңа аударма модельдерін әзірлеуге де негіз болады. Зерттеу барысында аннотацияланған деректердің шектеулі болуы сияқты негізгі қиындықтар анықталды. Болашақта бейне деректерді біріктіру және бағалау көрсеткіштерін кеңейту бағытында жұмыс істеу жоспарлануда. Ұсынылған әдістер инклюзивті ақпараттық технологияларды дамытуға және ерекше қажеттіліктері бар адамдармен қарым-қатынасты жақсартуға негіз болады. Бұл жұмыс технологиялардың инклюзивті әлеуетін кеңейтуде және жаңа ғылыми зерттеулерге жол ашуда маңызды рөл атқарады

Производство электрической энергии в Казахстане осуществляют 158 электрических станций различной формы собственности. Единым системным оператором всей энергосистемы с 1996 года определено АО «Казахстанская компания по управлению электрическими сетями» (Kazakhstan Electricity Grid Operating Company) «KEGOC». В электроэнергетике и энергетических системах (EPESs) происходит трансформация для обеспечения чистой распределенной энергии для устойчивого глобального экономического роста. Интернет вещей (IoT) находится на переднем крае этой трансформации, предоставляя такие возможности, как мониторинг в реальном времени, ситуационная осведомленность и разведка, контроль и кибербезопасность, для преобразования существующих EPES в интеллектуальные EPES с поддержкой кибербезопасности, которые являются более эффективными, безопасными, надежными, устойчивыми и устойчивыми. Кроме того, оцифровка экосистемы электроэнергетики с использованием интернета вещей улучшает видимость активов, оптимальное управление распределенной генерацией, устранение потерь энергии и создание экономии. Интернет вещей оказывает значительное влияние на EPESs и предлагает несколько возможностей для роста и развития. Существует несколько проблем, связанных с развертыванием интернета вещей для EPESs. Необходимо разработать жизнеспособные решения для преодоления этих проблем, чтобы обеспечить непрерывный рост интернета вещей для EPESs. Достижения в области вычислительного интеллекта могут привести к созданию интеллектуальной системы интернета вещей путем эмуляции биологических нервных систем с помощью когнитивных вычислений, потоковой передачи и распределенной аналитики, в том числе на пограничном уровне и на уровне устройств. В этом обзорном документе дается оценка роли, воздействия и проблем Интернета вещей в преобразовании электроэнергетики и энергетических систем.

The problem dealt with in this article is the methodology of the key performance indicators (KPI) evaluation of shunting locomotives operation when performing hauling and shunting work. The main parameters affecting the efficiency of rolling stock operation are described, including performance, fuel efficiency and locomotive utilization rate. The algorithm of KPI calculation is proposed, based on the analysis of operational data and statistical methods is proposed. According to the analysis of the trend in cargo transportation over the past 3 years, the need to develop a methodology for evaluating the key performance indicators of shunting work is justified. A comparative analysis of various approaches to assessing the operational performance of locomotives is carried out, their advantages and disadvantages are revealed. Practical recommendations for improving the operational performance of rolling stock are described.

Modern energy is at the crossroads of cutting-edge technologies that are revolutionizing the way power systems are controlled, managed and optimized. Leading the way in this process are IoT (Internet of Things), FPGAs (programmable gate arrays), and microcontrollers, including powerful devices such as ESP32. These technologies not only significantly improve the efficiency and reliability of energy systems, but also open up new prospects for creating sustainable and intelligent energy infrastructures. In the Republic of Kazakhstan, energy systems are actively monitored and optimized in order to ensure stable development and meet the growing energy needs of society. The use of IoT technologies allows you to quickly collect data on the operation of energy networks, analyze electricity consumption and predict changes based on information from sensors installed in various network nodes. The use of an FPGA provides high-speed processing of large amounts of data, which is necessary for real-time monitoring and control in conditions of rapidly changing load and dynamic energy processes.

The city of Turkestan, Kazakhstan is experiencing growth leading to an increased need for electricity. In order to meet this demand the city is upgrading its infrastructure specifically focusing on improving its 35/10 kV substations. Engineers are utilizing calculation software like RastrWin3 to design and analyze these substations. This software offers capabilities, for modeling substations. Using RastrWin3 the ability to import data from sources like drawings AutoCad, GIS maps and other relevant resources. This imported data serves as the foundation for constructing the substation model. Engineers can easily incorporate components such as transformers, feeders, circuit breakers and busbars into the model. Each element of the model can be assigned parameters like voltage, current, resistance and power to represent real world conditions. Additionally, load profiles can be generated for analysis purposes to capture fluctuations, in energy demands throughout the day and year. Numerical calculation software plays a role, in the design and analysis of substations. It provides engineers with a toolset to achieve the following objectives: 1. Construct models of substations. 2. Simulate the behavior of substations under operational conditions. 3. Resolve issues that may arise in electrical substations. 4. Enhance the design and optimization of substations. One notable software in this domain is RastrWin3 which offers capabilities for calculations and simulations related to electric substations. Engineers can utilize this program to evaluate power systems, in emergency and transient modes. Accounting for various factors such as non-linearity, power and reactive power losses, as well, as the influence of capacitive coupling. Various types of loads such, as consumer loads, substation auxiliary loads and loads from protection and automation devices are considered in the modeling process. The software RastrWin3 is utilized to design and analyze 35/10 kV substations, in Turkestan. This software assists in enhancing the precision of substation design reducing the time needed for designing and developing substations improving substation efficiency and lowering maintenance costs.