Полезная модель относится к области металлургии и может быть использована для переработки отходов редкометаллических руд. Переработка отходов редкометаллических руд, обеспечивающая увеличение степени извлечения полезных ископаемых компонентов, таких как полупроводниковые соединения, минимизация воздействия отходов, осуществляется путем измельчения до порошкообразного состояния, далее процесс включает отжиг при температуре 650 °C в течение 3 часов способствует изменению фазового состава и структурной модификации исходного материала. Далее обработку 16% раствором HCl при температуре 80 °C в течение 5 часов обеспечивает разложение карбонатов, гидроксидов и частичное растворение нежелательных фаз, последующую обработку раствором 25% H2SO4 при температуре 80 °C в течение 2 часов способствует селективному растворению кремнийсодержащих соединений, что отличается от стандартных кислотных травлений, применяемых в других методах, очистку ионизированной водой и сушку при температуре 100 °C в печи. Технический результат - улучшение экологической обстановки окружающей среды за счет переработки отходов горно-металлургического комплекса, увеличение селективности растворения кремнийсодержащих соединений, уменьшение расхода кислоты и снижение образования опасных отходов, повышение степени очистки извлекаемых полупроводниковых материалов.

Полезная модель относится к области порошковой металлургии, в частности к получению титан-алюминиевого карбида Ti₃AlC₂, относящегося к материалам семейства МАХ фаз, которые используются в химической и металлургической промышленности для изготовления деталей, работающих при высокой температуре в окислительных средах и как прекурсоры для получения электродных материалов литий-ионных и натрий-ионных батарей. Получение титан-алюминиевого карбида Ti₃AlC₂ достигается тем, что смешивание проводят в планетарной шаровой мельнице в контейнере из нержавеющего сталя со стальными шарами в течение 24 часов при скорости вращения 150 об/мин и соотношении массы смеси к массе шаров 1:3, затем полученную смесь подвергают холодному прессованию с усилием 7 тонн с формированием брикетов цилиндрической формы диаметром 1 см, далее проводят спекание полученных брикетов в трубчатой печи при температуре 1400°C, при этом скорость нагрева составляет 5°C/мин, выдержка на максимальной температуре - 120 минут, а спекание проводят в среде аргона с чистотой 99,999% при скорости подачи газа 100 мл/мин с предварительной тройной циклической вакуумизацией и продувкой аргоном, после чего полученные образцы подвергают естественному охлаждению в печи до комнатной температуры, затем брикеты измельчают с использованием фрезерного станка с алмазным наконечником, полученный порошок просеивают через сито с размером ячеек 0,46 мкм, далее проводят химическую обработку с использованием 9 М раствора соляной кислоты с последующим центрифугированием суспензии при 4800 об/мин и промывкой осадка деионизированной водой до достижения нейтрального значения pH, после чего осадок подвергают сушке в вакуумном сушильном шкафу при температуре 60°C до достижения постоянной массы. Технический результат полезной модели - получение титан-алюминиевого карбида Ti₃AlC₂ со сниженным энергетических затратом в процессе его получения.

Автокөлік кәсіпорындарының тиімділігін арттыру жол-көлік апаттарының әлеуметтік-экономикалық салдарын ескеруді талап етеді. ҚР Бас прокуратурасының мәліметінше, 2025 жылдың төрт айында 9,2 мың апат тіркеліп, 558 адам қаза тауып, 12,5 мың адам жарақат алды. Бұл 2023 жылмен салыстырғанда үш есе көп. Жыл сайынғы жол-апатынан келген залал елдің ЖІӨ-нің 5%-ын (15 млрд АҚШ долл.) құрайды. Заманауи нарық талаптарына сай жол-көлік апаттарының әлеуметтік-экономикалық залалын бағалау әдісін әзірлеу. Зерттеу барысында отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері, ста­ тистикалық деректер талданып, салыстырмалы талдау әдістері қолданылды. Қолданыстағы тәсілдердің кемшілігі – адамның әр өмірлік кезеңіндегі көрсеткіштер мен тіршілікті қамтамасыз ету жүйелері құнының айырмашылығы ескерілмейді. Ұсынылған әдістеме апаттан, жарақаттанудан және мүгедектіктен болатын залалды дәлірек бағалауға мүмкіндік береді. Әлеуметтік-экономикалық залалдың ауқымын білу апаттар мәселесінің маңыздылығын объективті бағалауға, оны шешуге бөлінетін ресурстар көлемін анықтауға және жол қауіпсіздігін арттыру бағдарламаларының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Постоянный пункт принудительного центрирования относится к приборам и устройствам в области геодезических наблюдений и предназначен для установки современных высокоточных геодезических приборов при геомониторинге смещений земной поверхности. Задачей заявленной полезной модели является разработка постоянного пункта принудительного центрирования для труднодоступных и неблагоприятных в гидрогеологическом отношении районах северной части Казахстана сезонного промерзания, особенно при глубоком промерзании грунтов. Техническим результатом является исключение применения штатива для установки геодезического прибора при измерениях и исключение центрирования прибора при этом, а также обеспечение возможности использования пункта как репера как в сети спутниковых наблюдений, так и в сети нивелирования. Технический результат достигается постоянным пунктом принудительного центрирования, используемый при наблюдениях за смещениями земной поверхности, содержащий опору 1, выступающую над поверхностью земли и заглубленную ниже глубины промерзания грунта с помощью якоря, на верхней поверхности которой установлена металлическая рама с выполненным в ней установочным устройством с планово - высотными координатами. Согласно полезной модели опора выполнена в виде металлической конструкции, представляющей собой соединенные между собой с помощью металлического армирования арматуры, а ее верхняя наружная часть содержит пилон с отражательными марками. При этом установочное устройство выполнено в виде центра с резьбой, который в верхней части содержит резиновый колпачок для защиты от атмосферных осадков.

Автогрейдердің қайрма күрегінің пышағының тозуы оның ұзындығы бойынша біркелкі емес екендігі анықталды-пышақтың шеткі бөліктері орталыққа қарағанда қарқынды түрде тозады. Сонымен қатар, әртүрлі ұзындықтағы қайырма күректе ортасынан бірдей қашықтықта орналасқан пышақтың бөліктері бірдей тозады, яғни, тозу пышақтың жалпы ұзындығына байланысты емес. Автогрейдерлер қайырма күректерінің пышақтарының тозуының белгіленген заңдылықтары негізінде қайырманың кескіш бөлігінің конструкциясына, атап айтқанда пышақтарға қойылатын мынадай талаптар әзірленді: - стандартты пышақтарда ең көбі екі пышақ бар. Сондықтан, бір пышақты қайырма күректің тапталмаған жүзін қалыптастыру үшін екі рет қолдануға болады-оны босату, бұру және пышаққа бекіту арқылы. Содан кейін ол қалпына келтіріледі немесе қолданылмайды. Бұл пышақтардың ресурсын шектейді және пышақтың жұмысына және оның құнына теріс әсер етеді; - қайрма күректің пышағы ұзындығы бойынша біркелкі емес тозғандықтан, оны толығымен тозғанға емес, учаскелерге ауыстырған жөн. Дайындауға негіз ретінде қабылданған шаршы пышақтардың жүзінің өзгеру санын төртке дейін арттыруға мүмкіндік береді, бұл пышақтардың ресурсын және стандартты пышақтармен салыстырғанда олардың өнімділігін арттырады, сонымен қатар олардың құрылымын жетілдірудің негізгі бағытын анықтайды. Демек, пышақтарға қойылатын негізгі талап-олар қайта пайдалануға болатын болуы керек, яғни, төрт беттен асатын тұрақты көп бұрышты түрінде болуы керек.

Полезная модель относится к сельскому хозяйства, в частности, может быть использована для выращивания микоризных грибов в контролируемых условиях с целью повышения продуктивности сельскохозяйственных культур, восстановления почвы и увеличения устойчивости растений к неблагоприятным условиям. Обеспечение равномерного распределения микоризных грибов (арбускулярными (эндо), эктомикоризные, эррикоидные и орхидейные) в субстрате, поддержание оптимального уровня влажности, температуры, аэрации и кислотности для эффективного формирования симбиотической связи между грибами и корнями растений, осуществляется за счет системы капельного орошения минерального субстрата в котором находятся микоризные грибы, поддержания кислотности через датчик рН путем регуляции рН в питательном растворе с помощью дозатора, система аэрации обеспечивает прохождения чистого воздуха обеспечивающих его фильтрацию при подаче воздуха и фильтрацию на выходе контейнера для снижения загрязнения среды внутри контейнера, постояноство температуры обеспечивается поддержанием температуры в водяной рубашке контейнера. Техническим результатом достигается: 1) Обеспечение стабильного и ускоренного роста микоризных грибов. 2) Повышение эффективности симбиоза между микоризными грибами и растениями. 3) Уменьшение риска контаминации субстрата. 4) Поддержание оптимального уровня pH для роста микоризных грибов. 5) Создание благоприятных условий для массового производства микоризных инокулянтов.

The presence of natural organic matter (NOM) poses many challenges in the process of purifying water intended for drinking. The presence of NOM leads to high coloration due to natural conditions. During the coagulation and flocculation processes, NOM stabilizes dispersed and colloidal particles. Currently, there are many methods for removing natural organic matter. In Kazakhstan, coagulation is commonly used for treating most waters, which effectively reduces color and NOM. It is known that the efficiency of ozonation and coagulation is high when they are used together. The impact of ozonation on the properties of coagulation is significant because coagulation is the most widespread process for treating drinking water. The combination of ozonation with coagulation has been proposed as an improved method for reducing coloration and removing surfactants. The studies were conducted at the K.I. Satpayev Kazakh National Technical University, where a liquid phase ozonation laboratory system was developed. The aim of the research was to demonstrate the positive effect of combining ozonation with coagulation on the removal of color and surfactants in surface waters. Studies were conducted on model waters with different contents of humic substances. Positive results were obtained at low concentrations of ozone (0.1…0.8 mg/l) and low doses of coagulant. A low dose of ozone showed improvement for coagulation. The results of the study indicate that ozonation, combined with coagulation, has a positive effect on color removal, enhances the removal of NOM, and reduces the necessary dose of coagulant. © The Authors, published by EDP Sciences.

Now, the development of mobile robots is a promising industry, as these types of robots are acquiring more and more functionality for solving various tasks and in most cases are developed as universal robots that help perform different tasks simultaneously. In this regard, this article discusses the problem of developing a mathematical model of a motion control system for a helicopter-type mobile robot. A mathematical model of a mobile robot motion control system has been developed, using an unmanned aerial vehicle (UAV) as an example, which allows you to track the flight movement in state space. Simulation model of UAV control system based on a PD-controller has been developed using Matlab/Simulink. The simulation model controls the spatial motion of the UAV through four control channels (roll, pitch, yaw, and altitude). The calculations were performed based on the optimal method using the integral quadratic criterion for a nonstationary linear control system. The simulation results show that the developed mathematical model is an optimal simulation for stabilizing a mobile robot (UAV) in desired positions and orientations.

This paper provides deeper insights into the performance of diamond particulate reinforced refractory composites used for cutting tools in the oil and gas industries. In particular, 25Cdiamond–70.5WC–4.5Co composites were enhanced with zirconia additives in proportions of 4 wt.% and 10 wt.% via the spark plasma sintering method. Wear tests were performed, and the analyses of elemental composition, morphology, and microstructure were completed. It was found that the addition of yttria-stabilized zirconia increased the plasticity of the matrix and thus introduced the ductile fracture mechanism, reducing the role of abrasive wear. As a result, the specific wear rate was reduced by 44% after the addition of 4 wt.% of zirconia and by 80% with 10 wt.% of ZrO2. The presence of zirconia contributed to the increase in the retention force between the matrix and diamond grits, which further reduced the intensity of the abrasive mechanism. © 2025 by the authors.

This article reviews recent literature related to electronic waste (E-waste) processing. The extraction of precious metals is shown as the main economic driver of E‑waste processing. The study methodology is based on collecting and analyzing statistical data and performing comparative analytical methods. The theoretical aspect is based on a critical analysis of the research of Russian and international authors. This article highlights the current pyro-, hydro-, and biometallurgical processing methods used for extraction of precious metals from E‑waste. A comparative analysis of known technologies for E‑waste processing is performed; their advantages and disadvantages are shown to achieve a cleaner waste disposal process. The technological and environmental aspects of E‑waste processing, as well as the effect of toxic substances and harmful components in E‑waste processing, have been subjected to a detailed analysis. According to the analysis results, existing technologies must be revised for a comprehensive solution to environmental problems. The increasing E‑waste formation demonstrates the necessity of new approaches and the development of innovative technologies for E‑waste processing. The use of E‑waste as an additional source of raw materials to produce precious and other valuable metals seems very promising.