
Бұл кітапта механикалық колонкалы барлама бұрғылаудын технологиясы және техникасы жөнінде толық мағлұмат келтірілген. Әр түрлі терендікке скважина бұрғылау үшін қолданылатын машиналар, құрал-саймандар, жуу сұйықтары және басқа жабдықтар жөнінде, бұрғылау жұмысын дұрыс жүргізудің тәртіптері туралы егжей-тегжейлі жазылған. Кітап скважина бұрғылау, мұнай, геологиялық барлау және геофизика мамандықтары бойынша жоғары оқу орнында оқып жүрген студенттерге оқулық ретінде ұсынылады.

Бұл кітап 1977 жылы жарық көрген «Барлама бұрғылау» атты оқулықтың екінші бөлімі. Кітапта тау жыныстарының физика-механикалык қасиеттері. олардын бұрғыланғыштықтары, бұрғылау жұмыстарының негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерінің анықталу жолдары, тау жыныстарының талқандалу теориялары туралы түсініктер берілген. Тайыз скважиналарды бұрғылаудың технологиясы мен техникасы (шнекті, дірілдеме, соққылама және басқа бұрғылау тәсілдері) туралы толық мағлұмат келтірілген. Су алынатын скважиналарды бұрғылауға көп көңіл бөлінген. Бұрғылау тәсілдері, пайдаланылатын жабдыктар және гидрогеологиялық скважиналарды бұрғылауда қолданылатын құралдардың конструкциялары жазылған. Кітаптың негізгі бөлімі мұнай, газ кен орындарының терең скважиналарына арналып, жаңа техника мен үздік технологиялар және терең бұрғылау жұмыстарын ұйымдастырудың прогресшіл әдістері туралы жазылған. Бұл кітап жоғары оқу орындарында «Пайдалы қазындылары бар кен орындарын барлаудың технологиясы мен техникасы» мамандығы бойынша оқып жүрген студенттерге «Барлама бұрғылау» пәнінен оқулық ретінде ұсынылады. Сонымен бірге, ғылыми қызметкерлер мен өндіріс мамандарына да көмегін тигізер деген ойдамыз.

Оқулықта жерасты қазбаларын жүргізген кездегі жыныстар массивінде болатын механикалық процестер, олардың физикамеханикалық қасиеттері, кернеулі жағдайлары, бекітпелер конструкциясын таңдау жəне есептеу əдістері толығынан қарастырылған. Оқу материалдары əр тарауда жүйеленіп дəйекті түрде берілген, тау қысымының қалыптасу ерекшеліктері, қазбаларға түсетін жүктемелерді, бекітпелерді есептеудің əдістері толық түрде талданған. Оқулық техникалық жоғары оқу орындарының «Шахта жəне жерасты құрылысы», «Пайдалы кен орындарын жерасты əдісімен қазу» мамандықтарының Мемлекеттік стандартына, оқу бағдарламаларына сай жазылған. Оқулықтың тау–кен істері, геология мамандарына керек екені сөзсіз.

Бұл оқулықта жерасты құрылысында, жаңарту жұмыстарында қазу мен ескі шахталарды өңдеу, қалалық, тау-кен жөне өндіріс құрлыстарында қолданатын вертикальдық оқпандарды қазу технологиялық схемалары қаралып, оларды тереңдету тәсілдері келтірілген. Мұнда негізгі технологиялық процестер (таужыныстарын бұзу, арту, көтеру және желдету, су ағызу, тұрақты бекітпені орналастыру, арқалау, т.б. қосымша жұмыстар) толық талданған. Қоршаған ортаны қорғау мен еңбекті ұйымдастыру жұмыстары жайлы мағлұмат берілген. Жерасты құрылыс технологиясы жайлы оқулық тау-кен ісінің шахта құрылыс мамандығына, бакалавриатка сай, syllsbus пен оқу әдістемелік кешендері арқылы жазылған.

Бұл оқулық - «Инженерлік еңбектің социологиясы» пәні бойынша қазақ тіліндегі тұңғыш еңбек. Мұнда социология ғылымының негізгі түсініктері мен оның құрылымы, функциялары, танымдық-тәрбиелік маңызы қарастырылған. Оқулықтың басты мақсаты - инженерлік еңбектің сипаты мен нарықтық қатынас жағдайында инженерлік техникалық мамандыққа қатысты өзекті проблемаларды шешу жолдары мен тәсілдеріне оқу процесінде болашақ инженерлердің назарын аудару.

Оқулықта кен қазбаларының міндеті мен топтамалары, таужыныстарының негізгі физика-механикалық және кентехникалық сипаттамалары, олардың қазба тұрақтылығына көрсететін әсері жөнінде мәліметтер берілген. Жыныс сілемдерінің кернеу жағдайы, қазбаларға түсетін тау қысымы және оны анықтау тәсілдері, бекітпе материалдары мен бекіту құрылымдары қаралған. Жазық, көлбеу және тік кен қазбаларын жүргізу технологиялары мен техникалары және жұмысты ұйымдастыру процестері баяндалған. Оқпанмен түйісетін және камералық қазбаларды қазу технологиясы келтірілген. Қазбаларды арнайы әдістер арқылы жүргізу жолдарына көңіл аударылған. Оқулық жоғары оқу орындарының тау-кен ж мамандарына арналған, сондай-ақ басқа да «Кен қазбаларын жүргізу» мәтінін оқитын мамандар керекті материалдарын таба алады.

Оқулық жоғары оқу орындарына арналып құрастырылған. Оқулықта ұңғыларды бұрғылау саласының қысқаша даму тарихы, ұңғы бұрғылау тəсілдері, ұңғы құрылыс циклы туралы түсініктер берілген. Сонымен қатар тау жыныстары геологиясымен механикасы, ұңғы бұрғылау, бекіту, сынау игеру процестері қаралған. Мұнай жəне газ ұңғыларын бұрғылауда қолданылатын тау жыныстарын талқандаушы аспаптар, түптік қозғалтқыштар, бұрғылау, шегендеу құбырлары, жуу сұйықтары, бұрғы қондырғылары толық қарастырылған. Оқулық жоғары оқу орындарының "Мұнай жəне газ ұңғыларын бұрғылау", "Мұнай жəне газ кəсіптік машиналары мен жабдықтары", "Мұнай жəне газ кен орындарын игеру жəне пайдалану" мамандықтары бойынша оқитын студенттеріне арналған

Учебник составлен на основании действующих учебных программ. В нем рассматриваются основные вопросы переработки различных типов золотых и урановых руд. Технологические основы процессов, связанных с флотационными и гравитационными процессами, рассматривались в ранее изучаемых дисциплинах. Основное внимание уделено вопросу извлечения благородных металлов с использованием цианирования. Во второй части учебника, связанной с вопросами переработки урановых руд, материалы приводятся с учетом действующей программы. Книга составлена по материалам, опубликованным в отечественной и зарубежной печати, а также использованы материалы научных разработок авторов. Для извлечения золота из руд применяют гравитационные и флотационные методы обогащения и выщелачивания в щелочных цианистых растворах (цианирование); для извлечения урана – выщелачивания в кислых и щелочных растворах. В технологии и аппаратурном оформлении процессов извлечения золота и урана много общего, чем и обусловлено совместное изложение материалов по выделению этих металлов в одной дисциплине «Переработка золотых и урановых руд». Кроме того, необходимо учитывать тот факт, что в Республике Казахстан имеется ряд месторождений, в которых совместно присутствуют золото и уран. Это в основном месторождения Северного Казахстана (Манабаевское) и (Эльконского рудного пояса) Россия и др. Материал в лекциях излагается в объеме, предусмотренном учебным планом специальности «Металлургия» (050709). В первой части учебника приводятся материалы, связанные с цианированием благородных металлов при кучном выщелачивании рудной массы и обычном цианировании после рудоподготовки, а также новые материалы автора по гравитационному обогащению золотосодержащих руд. Во второй части рассматриваются процессы переработки различных типов урановых руд.