Топырақтың химиялық құрамын зерттегенде әр аймақта әртүрлі болатыны белгілі. Сондықтан әр аймақтың топырағында өсімдіктерге жетіспейтін химиялық элементтерден күрделі аралас тыңайтқыштар дайындап, топырақты құнарландыру қажет. Ғылыми мақалада азотты-фосфорлы-калийлі кешенді тыңайтқыштарды синтездеп алу және олардың химиялық құрамын зерттеу жұмысы баяндалған.
Мұнайдан бөлінген күкіртқұрамды заттардың химиялық құрамын химиялық және физико-химиялық әдістер арқылы зерттеу. Зерттелген күкіртқұрамды заттарды NPK(S) және NP(S) тыңайтқыштарын алуға қолдану.
Данная работа посвящена решению проблемы переработки отходов горнодобывающих производств путем создания на их основе и использования фосфатирующих растворов, образующих конверсионные антикоррозионные покрытия на поверхности стальных конструкций. Показано, что получение марганецсодержащего раствора фосфатирования возможно на основе вскрышных отходов м. Жайрем фосфорнокислотным выщелачиванием. Выявлены оптимальные условия процесса выщелачивания, изучен химический состав и технические показатели полученного раствора фосфатирования. Проведены коррозионные испытания фосфатных покрытий, образованных на стальных образцах (Ст3) в фосфатирующем растворе, полученном при фосфорнокислотном выщелачивании вскрышных отходов.
Bentonite materials are widely utilized across various industries due to their unique physicochemical properties. This study presents a qualitative and comparative analysis of mineral substances derived from bentonite clay deposits in East Kazakhstan. The montmorillonite content in the samples ranges from 75.5% to 88%, with adsorption capacity (determined by the methylene blue method) varying between 119 and 204 mg/g. The pH of the samples lies within the range of 7 to 10. FTIR and XRF analyses confirmed the presence of major components such as silicon and aluminum oxides, while X-ray diffraction identified montmorillonite as the dominant crystalline phase. Textural characterization revealed specific surface areas of 94–104 m²/g, pore volumes of 0.03–0.05 cm³/g, and pore sizes between 0.8 and 1.04 nm. SEM analysis demonstrated a flaky, layered, and porous morphology typical of bentonite. Based on these properties, the bentonite samples exhibit strong potential for industrial use. They are applicable in oil production (as components of drilling fluids) and construction (as insulating and sealing agents). Additionally, their high sorption capacity makes them promising candidates for pharmaceutical applications, particularly as carriers in topical formulations such as ointments and pastes for wound healing and inflammatory skin conditions.
The article presents the results of a study of the main characteristics of ash selected from the ash dumps of CHP-3 in Almaty. It is shown that the operation of thermal power plants in Kazakhstan is characterized by a significant amount of accumulated (more than 500 million tons) ash and slag waste. It has been established that the storage and storage of ash and slag causes a very significant impact on the environment in the area of their location. Therefore, it is very important to address the issues of reducing the burden on the environment by developing technologies for the disposal of ash and slag and their use in road construction. The results of a study of the physical and technical characteristics of a binder based on bitumen and ash slag are presented. The study of samples using bitumen and slag binder showed that they meet the requirements of regulatory documents. The research results can be useful in solving the environmental problem of ash and slag waste disposal, which will reduce the volume of ash dumps, as well as free up occupied land for economic needs.
Мақалада өндірістік қалдықтардың мөлшерін азайту мәселе-сі, қоршаған ортаны қорғау мақсатында материалды және шикізатты ке-шенді өңдеумен қатар экологиялық проблемалар қарастырылады. Яғни өндіріс саласының қождары негізінде, тұрмыстық қоқыстарды сұрыптау бойынша химиялық тұрақты және жоғары температуралы композици-ялық материалдарды алу бойынша зерттеу нәтижелері ұсынылады. Түрлі химиялық және физикалық қасиеттерге ие, әрі осы өндіріс са-лаларында қолданылу ауқымы кең материалдардың бар болуы олардың ішінен ең тиімдісін таңдау және қорғау әдісін қамтамасыз ету қажеттілігін тудырады. Бұл өз кезегінде қажетті қасиеттер кешеніне ие жаңа компози-циялық материалдар мен олардың негізінде жасалған бұйымдар өндірісін дамытуды қажет етеді. Қазіргі уақытта қалдықтардың мөлшерін азайту және қоршаған ортаны қорғау мақсатында материалды және шикізатты кешенді өңдеу мәселелерімен қатар экологиялық проблемалар өте өзекті болып табылады. Қоқысты сұрыптау және өңдеу зауыттары іске қосылу-да. Алайда, әлемдегі қалдықтардың төрттен бір бөлігі ғана қайта өңде-леді, бұл қайта өңдеу нарықты төмендетеді, сондықтан химия өнеркәсібі үшін, химиялық ортаның зақымдаушы әсерінен қорғау өте маңызды. Мәселелерді шешу үшін өндірістік қалдықтар бойынша композици-ялық материалдардың өндірісін қолдану ұсынылады, яғни үгітілген пласмасса, резеңке қалдықтарын реттеп, битумның әр түрлі массасын қосу арқылы белгілі бір қоспа алып, сол қоспаның химиялық қасиеттері анықталды.
В работе представлены результаты получения многокомпонентных теплозащитных радиационно-стойких керамических материалов на основе соединений WO3–Bi2O3–ZnO–TeO2–CeO2–ZrO2 полученные путем механохимического твердофазного синтеза с дальнейшим отжигом при температуре 1000 °С. Введение в структуру допирующих веществ, в виде оксидов металлов, позволяет предотвратить нежелательные структурные изменения керамики, улучшить стойкость и стабильность системы. Выбор синтеза керамик на основе оксида циркония связан с наличием ряда ценных физико-механических свойств вещества, и, как следствие, возможность применения в сфере функциональных материалов для использования в разнообразных технических областях. Процессы фазообразования в многокомпонентных керамиках на основе оксидных тугоплавких соединений (WO3, Bi2O3, ZnO, TeO2, CeO2, ZrO2) были изучены методами сканирующей электронной микроскопии энергодисперсионным и рентгенофазным методами анализа. Используя совокупность представленных методов, были получены следующие результаты, позволяющие всесторонне охарактеризовать исследуемые образцы, а также установить зависимости влияния вариации используемых оксидов на фазовый состав и морфологические особенности керамик. Анализ морфологических параметров показал, что с увеличением концентрации легирующей примеси формируется более плотная структура агломератов, что связано со спеканием частиц при более высоких концентрациях допанта. Согласно полученным результатам энергодисперсионного анализа установлено, что добавление ZrO2 приводит к небольшому перераспределению элементов в структуре, так атомное содержание Ce, W, Bi, и Te уменьшилось в 2,58; 3,38; 2,12; 1,91 раз соответственно, а атомное содержание Zn увеличилось в 1,32 раза Анализ дифрактограмм показал, что исследуемые образцы WO3–Bi2O3–ZnO–TeO2–CeO2–ZrO2, характеризуются содержанием Zn3(TeO6), ZnTeO3, CeO2, Bi2O3, Bi2WO6, ZnWO4, Ce5Zr3O16, ZnO, (Zr0.98Ce0.02)O2 фаз.
В современной метрологии, где достоверность результатов измерений на международном уровне играют важную роль, оценка неопределенности является важным фактором для обеспечения точности и надежности измерений. Статья детально освещает процесс оценки неопределенности, начиная с определения источников неопределенности, расчета стандартной и расширенной неопределенности, и заканчивая анализом внешних условий и их влиянием на измерения. Цифровой барометр MSB181, выбранный для исследования, благодаря своему широкому диапазону измерений и высокой точности, подчеркивает надежность метода GUM как инструмента для оценки неопределенности в метрологии. Авторы работы сосредоточились на математическом моделировании показаний барометра, выявлении ключевых источников неопределенности и оценке их влияния на результаты измерений. Особое внимание уделено анализу серий измерений для оценки случайных и систематических источников неопределенности, что позволило сформировать всестороннее понимание процесса оценки неопределенности и внести вклад в методологию выполнения точных измерений. Исследование выявило, что применение метода GUM, совместно с использованием цифрового барометра MSB181, способствует Торайғыров университетінің Хабаршысы, ISSN 2959-068Х. Физика, математика және компьютерлік ғылымдар сериясы. № 1, 2025 20 повышению точности измерений. Результаты подтвердили минимальное влияние внешних условий на точность измерений, что демонстрирует эффективность барометра MSB181 в различных условиях, а также значимость комплексного подхода к оценке неопределенности для улучшения качества научных и технических исследований. В заключение, статья подчеркивает важность метода GUM как инструмента для оценки неопределенности измерений, способствующего достижению высокой степени доверия к результатам, что является важным для научных исследований, промышленности, медицины и экологии на глобальном уровне. Ключевые слова: неопределенность измерений, метод GUM, оценка неопределенности, метрология, цифровой барометр, расширенная неопределенность.
Мақала Қазақстанның тау-кен және қайта өңдеу өнеркәсібінде қолданылатын машиналар мен материалдардың қызмет ету мерзімін және тозуға төзімділігін арттырудың негізгі бағыттарына арналған. Мақалада металл ұнтақтарын газбен жалынмен балқыту процестері мен технологиясы қарастырылған, машина бөлшектерінің қатайтылған беткі қабатын жасау үшін перспективалы заманауи газотермиялық әдістер орнатылған. Тозуға төзімді жабындарды қолданудың газотермиялық әдісін зерттеу негізінде центрифугалық топырақ сорғысының жұмыс дөңгелегінің жаңа дизайны жасалды. Газотермиялық балқытуды қолданудың техникалық-экономикалық негіздемесінің нәтижесінде қуаты 10-нан 60 кВт-қа дейінгі электр доғалы плазматрондардың плазмалық ағындарын пайдаланудың тиімділігі анықталды, олар 500 МПа-ға дейін адгезия беріктігін және 0,56 экономикалық тиімділік коэффициентін қамтамасыз етеді. Брахистохрон мен логарифмдік спираль бойынша профильденген иық пышақтарының кіру және шығу бұрыштары оңтайландырылған, бұл бөлшектердің әсер ету әсерін азайтады. CrB₂ хром боридімен өздігінен ағатын ПГ-Ж40 қорытпасын қолдану сорғылардың жұмыс ресурсын едәуір арттыруға мүмкіндік береді. Сорғы бөлшектерінің әр түрлі жұмыс жағдайында қызмет ету мерзімі туралы мәліметтер, сондай-ақ ұсынылған әдістің тиімділігін растайтын зерттеу нәтижелері келтірілген. Алынған әзірлемелер тек тау-кен өнеркәсібінде ғана емес, сонымен қатар жабдықтар қарқынды тозуға ұшырайтын мұнай-газ, құрылыс және металлургия салаларында да қолданыла алады. Кілтті сөздер: газотермиялық бүрку, центрифугалық жер сорғысы, балқыту, металл ұнтақтары, тозу.
В этой статье мы прогнозируем состояние спутниковой навигации на ближайшие годы. Рассмотрим проблемы, которые необходимо решать с помощью спутниковой навигации для наведения самолетов. Затем мы опишем современные методы, позволяющие использовать спутниковую навигацию в авиации, и уровень производительности, которого они достигли сегодня.