В данном учебном пособии представлены основные технологические расчеты важнейших технологических отделений в производстве кальцинированной и каустической соды. В первой главе рассматриваются физико-хиимические основы, аппаратурное оформление и технологические схемы основных технологически процессов в производстве кальцинированной соды. Даны примеры расчетов материальных и тепловых балансов. В концце каждого раздела приводятся решения типовых задач, в которых показаны расчеты основных технологических показателей производства: выхода продукта, степени обжига, степени абсорбции и т. д. даются воппросы для самоконтроля и задачи для самостоятельного решения. Во второй главе рассмотрены физико-химические основы получения каустической соды (едкого натра) химическим, в частности, известковым спосообом, даются примеры решения задач, а также вопросы и задачи для самоподготовки. Учебное пособие предназначено для бакалавров, обучающихся по специальности 050720 - "Химическая технология неорганических веществ" и студентов химико-технологических специальностей высших учебных заведений.

Оқу құралында көрсеткіштік типтің объектілерін анықтау және қолдануын бейнелейтін мәселелердің жүйелі түрде баяндалуы беріледі. Бірінші бөлімде төмендегілер қарастырылады: статикалық және динамикалық объектілердің табиғаты, олардың программалау тәжірибесінде қолданылуы; көрсеткіштер түсінігі және оларға қолданылатын амалдар; массивтердің көрсеткіштермен байланысы; көрсеткіштер функция параметрі ретінде қалай қолданылады; функцияға көрсеткіш деген не және олардың түрлері. Бірінші бөлімнің соңында көрсеткіштер арқылы программалау мысалдары келтірілген. Екінші бөлімде көрсеткіштік тип және оның бір байланысты тізімдер, кезектер, екілік ағаштар сияқты күрделі кұрылымдағы динамикалық объектілерді өңдеу үшін қолданылуы қарастырылады. Оқу құралы 050704 - "Есептеу техникасы және жүйелердің программалық қамтамасы" және 050602 - "Ақпараттану" мамандықтарында оқитын бакалаврлар мен жоғары оқу орындарының оқытушыларына арналған.

Устойчивая борьба с сорняками актуальна как никогда. Глобальное потепление стимулирует их рост, поскольку они конкурируют с сельскохозяйственными культурами за питательные вещества, и каждая капля распыляемого химиката наносит ущерб окружающей среде. Все химикаты уничтожающие сорняки, не только наносят вред экологии, но и довольно дорого обходятся фермерам и агрохолдингам, влияя на конечную стоимость продуктов. Использующие традиционные технологии фермеры обычно опрыскивают химикатами поля полностью, не только расходуя дорогостоящий раствор, но и «отравляя» сельскохозяйственные растения [1,2]. Сорняки соперничают с другими растениями за пространство, солнечный свет и питательные вещества. Они также облегчают проникновение насекомым-вредителям. Уничтожить сорняки можно с помощью химикатов-гербицидов, однако это приведет к заражению воды и ухудшению качества земли. Их можно также вырывать, но это очень кропотливый и тяжелый труд, а фермеры и сельскохозяйственные компании и так регулярно сталкиваются с нехваткой рабочих рук. Проблема актуальна как для западных стран, так и для Казахстана. Актуальность исследования: Сорные растения являются постоянным компонентом агроэкосистем. При высокой численности они снижают урожай и его качество. Сорняки являются конкурентами культурных растений за влагу и элементы питания. Кроме того, сорняки являются промежуточными или основными хозяевами возбудителей многих болезней и вредителей сельскохозяйственных растений. Поэтому борьба с сорняками является технологической и экономической необходимостью при выращивании сельскохозяйственных культур [3,4]. Исследователи также добавили, что с каждым годом уничтожать сорняки традиционным методом все сложнее — устойчивые к гербицидам сорта выживают, что вынуждает производителей выпускать все более мощные химикаты. Это влияет на здоровье фермеров — такие химикаты, как глифосат вызывают рак, а паракват — болезнь Паркинсона. Химикаты также оказывают серьезное влияние на здоровье почвы. Объектом исследований является автономный робот уничтожитель сорняков с искусственным интеллектом с рыхлением почвы. Основные подходы к проведению исследований - агротехнические методы борьбы с сорной растительностью истребительные мероприятия, основанные на использовании технических средств и приемов обработки почвы. Является основным методом борьбы с сорняками. Рациональное и своевременное применение агротехнических методов позволяет снизить засоренность посевов сорными растениями на 50-60%, увеличить конкурентоспособность культурных растений за счет создания благоприятных условий жизнедеятельности, подавить возбудителей болезней и вредителей. Предлагаемый автономный робот уничтожитель сорняков с искусственным интеллектом и механическим способом уничтожения, к каждому ряду растений установлена одна секция, с продольными ножами, перед каждым из них расположены видеокамеры с машинным «зрением», направленные вниз, под «брюхо» в зону расположения растении и сорняков, искусственный интеллект, распознает их вид, определяет места их расположения, с учетом скоростей агрегата и лезвия ножа, обоснует защитную зону растении и зону уничтожения сорняков, с подходом к зоне уничтожения, нож срезает корни сорняков, от сообщения манипулятором колебательного движение, отличающиеся тем, что при срезе корней сорняков только продольным ножом, образуются зоны неуничтоженных сорняков, прикрытых защитной зоной культурного растения, при подходе к сорнякам этой зоны, поперечному ножу сообщается колебательное движения и они уничтожаются срезом корней [5-8]. Исследовательская группа проекта состоит из ученых «Казахского национального исследовательского технического университета имени К.И. Сатпаева» (КазНИТУ им.К.И.Сатпаева) и «Казахского национального аграрного исследовательского университета» (КазНАИУ). Общее количество членов исследовательской группы проекта составляет 10 человек, в том числе 1 вакансия вспомогательного персонала. Пять члена группы молодые ученные.

В книге изложены математические модели детерминированных и случайных сигналов, принципы дискретизации и квантования сигналов. Рассмотрены различные аспекты количественной меры информации и информационнные характеристики источников информации и каналов связи. Учебное пособие предназначено для студентов специальности "Вычислительная техника и программное обеспечение", а также полезно для студентов информационных и системотехнических специальностей.

Оқу құралы Мемлекеттік стандарттардың, типтік ж-е жұмыс оқу бағдарламаларының "Шахта және жерасты кұрылысы" мамандығының квалификациялық сипаттамаларының талаптарына сәйкес құрастырылған.Оқу кұралыныңң мақсаты - тік оқпандар кұрылысының технологияларынан баянды теориялық білім ж-е тәжірибелік бағдар беру.Оқулықта оларды салудың негізгі ж-е қосалқы технологиялық үрдістері толық талданған. Оқу кұраллында ТМД елдерімен бірге алыс шетелдерде жерасты нысандарын салуға қолданылатын техника мен технологиялардан мол мағлұматтар берілген. Сонымен қатар жерасты нысандарының өлшемдерін анықтау, оларды саалуға қолданылатын техника мен технологияларын салыстырмалы түрде есептеп таңдап алу тәсілдері келтірілген.Бұл оқу кұралының құндылығын арттырып, тәжірибелік, курстық ж-е дипломдық жұмыстарды орындағаанда да қолдануға мүмкіндік туғызады.Оқу кұралы "Шахта және жерасты құрылысы" мамандығы бойынша білім алушы бакалаврларға арналған, сонымен қатар, инженерлер мен магистранттарға да пайдалануға болады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдарламасы (БҰҰДБ) болжамы бойынша Қазақстанда 2040 жылға дейін су тапшылығы мәселесі пайда болуы мүмкін. Статистикаға сүйенсек, Қазақстанда тұщы судың 25% өндірісте пайдаланылады. Сондағы, мұнай өндіру және өңдеу өнеркәсіптері суды өте көп пайдаланады. Тек 2016 жылда Қазақстанның мұнай өңдеу кәсіпорындары 77,8 млн м3 суды тұтынды, оның шамамен 3,5 млн м3 ғана қайта өңделді және қалған бөлігі қоршаған ортаға жіберілген. Экология мен халықтың денсаулығын қорғау мақсатында мұнай/суды бөліп алу әлі іске асырылуы қиын мәселе болып табылады. Мұнай мен суды ажырату үшін центрифугалау, механикалық әдістер, тығыздық айырмашылығы негізінде бөліп алу және т.б. сондай әртүрлі әдістер қолданылады. Бірақ, бұл технологиялар экономикалық тиімсіз және біраз уақытты талап етеді. Қазіргі таңда, гидрофобты мембраналардың көмегімен сүзгілеу әдісінің арзан болуы, жеңіл бөлуі және қайта пайдалану мүмкіндігі бұл технологиялардың қарқынды дамуына алып келді. Алайда, бұл технологияның кемшілігі мембраналардың биологиялық ыдырамайтын полимерлерден жасалуында. Сол себепті, бұл полимерлер екінші ретті ластануға алып келеді. Осылай, біз биологиялық ыдырамайтын полимерлерді целлюлоза секілді биологиялық ыдырайтын полимерлерге алмастыру жайлы жаңа концепция ұсындық. Дәстүрлі полимерлі мембраналармен салыстырғанда целлюлоза мембраналарын жасау құны айтарлықтай төмен. Дегенмен, қазіргі заманғы биологиялық ыдырайтын целлюлоза негізіндегі полимерлер гидрофильді және салыстырмалы түрде аз механикалық беріктікке ие. Біздің алдыңғы зерттеу нәтижелері көрсеткендей, химиялық өзгерістер механикалық және гидрофобты қасиеттерге әкелуі мүмкін екенін көрсетеді. Біз ұсынған электроспиннинг (electrospinning), спин коутинг (spin coating), мембрананы құю арқылы жасау (casting for fabrication membrane) тәсілдері жаңа материалдарды дайындауда түсінігімізді кеңейтеді. Осы жобада супергидрофобты мембраналар жасау Қазақстанда және бүкіл әлемде су тазалау жүйелерін жақсартуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл технологияларды дамыту Қазақстан ғылымына үлкен үлес қосады.

Предлагаемый проект направлен на исследование эффективности применения глубоких нейронных сетей при разработке систем идентификации по голосу на основе ультракоротких фраз, продолжительность которых в чистом виде не превышает нескольких секунд. Актуальность данных исследований основана на том, что применяемые на сегодняшний день методы распознавания дикторов в основном ориентированы на построение статистической модели голоса диктора, где применяются гауссовские смешанные модели, i-vectors и т.д. Однако, как показывает практика, в реальной жизни часто возникает такая ситуация, когда требуется идентифицировать человека по его коротким фразам. Ясно, что из ультракороткого высказывания человека фактически невозможно построить статистическую цифровую модель голоса. Таким образом, мы сталкиваемся с проблемой создания голосовой модели говорящего, не требующей длинные высказывания (с продолжительностью более 15 сек в чистом виде). Исходя из этого, мы ставим задачу провести исследования и разработку алгоритмов построения голосовой модели человека, когда традиционные статистические методы неприменимы. Фактически во всех языках мира обязательно присутствуют гласные фонемы: "А", "О", "Е", "И". В таком случае, нам достаточно будет построить и обучить нейронную сеть, которая способна распознавать эти фонемы в потоке звуковых данных. При обучении этой нейросети можно использовать два типа ИНС: 1) RNN/LSTM в случае подачи мелкепстральных коэффициентов на вход сети или 2) CNN если в качестве входной информации будет подаваться спектрограмма фрагмента речи. Резюмируя, отметим, что в ходе реализации задач проекта должны быть разработаны и обучены следующие нейронные сети: 1) нейросеть, используемая для распознавания вокализованных звуков речи; 2) нейросеть, которая вне зависимости от человека и языка высказывания должна отнести вокализованный звук речи к одному из фонем: "А", "О", "Е", "И"; 3) нейросеть, определяющая принадлежность установленной фонемы к конкретному диктору. Конечный результат (распознавание диктора по ультракоротким фразам) достигается за счет применения всех этих трех сетей последовательно. Тип и структура этих нейронных сетей будут определены в результате экспериментальных исследований.

В пособии изложены основные мероприятия и порядок выполнения работ по спасению людей в условиях разрушения зданий и образования завалов строительных конструкций, а также особенности ведения спасательных работ при ликвидации последствий чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера. На основании нормативных документов Республики Казахстан даны примерные рекомендации по организации планирования мероприятий по ликвидации последствий чрезвычайных ситуаций, порядку применения сил и средств для ведения аварийно-спасательных работ, инженерному обеспечению мероприятий.

Қазіргі уақытта ҚР-ның қарулы күштерінде қолданыстағы қару-жарақ пен әскери техникалардың көпшілігі советтік және ресейлік техника. Кейбіреулерінің өндірісі жабылып қалғанына да біраз уақыт өтті. Сондықтан да, кейбір қосалқы бөлшектері жоқ қару-жарақ пен техникаларды консервацияға жіберуге мәжбүр. Ал, отандық қорғаныс өндірісі тек кейбір сауытты техникаларды ғана шығарады, оның өзінде көп бөлшектерін шетелден алып келеді. Бұндай жағдай отанымыздың тұтастығы мен тәуелсіздігіне қауіп төнгенде Қарулы күштерімізді тығырыққа тірейді. Соғыс немесе қарулы қақтығыс жағдайында бұзылған немесе соғыс алаңында істен шыққан техниканы немесе қару-жарақты жедел жөндеп, ұрыс алаңында қайта жеткізу өте маңызды. Бұл, әсіресе, Қазақстан секілді қорғаныс ресурсы шектеулі ел үшін өте маңызыды. Украйнадағы соғыс қарсыластың бірінші кезекте қару-жарақ пен әскери техникалар сақталатын қоймаларды жойып, қорғанып жатқан елдің Қарулы күштерін әлсіретуге тырысады. Осындай соққылар қару-жарақ пен әскери техниканың қосалқы бөлшектері сақталған қоймаларға және әскери техника жөндейтін өндірістерге жасалуы мүмкін. Мұндай соққылардан кейін өндірісті тез арада қалыпқа келтіру мүмкін болмайды. Сондықтан да, осындай қауіптердің алдын алу үшін тасмалданатын мобильді өндірістің болғаны абзал. Ондай өндіріс ретінде тасмалдауға ыңғайланған металл 3д принтерлерді қолдануға болады. Бірақ, металл 3д принтерлер қажетті дәлдікті бере алмайды, сондықтан, 3д баспаланған бөлшекті механикалық өңдеуден өткізу керек. Осы мәселелерді шешу үшін 5 өсті 3д баспа жасау және 3д баспадан кейінгі механикалық өңдеу функциялары бар, сонымен қатар тасмалдауға ыңғайлы болуы үшін жиналып-жазылатын білдекті зерттеп жобалауды ұсынып отырмыз. Жұмыстың мақсаты –5 өс бойынша 3D баспа жасай алатын және механикалық өңдеу функциялары бар, сонымен қатар тасмалдауға ыңғайлы болуы үшін жиналып-жазылатын, әскери техникалардың және қару жарақтардың бөлшектерін жасауға арналған көпфункционалды мобильді металл 3D принтерді зерттеу және жобалау. Ұсынылып отырған көпфункционалды мобильді металл 3D принтерін зерттеп жобалау үшін жобада келесі міндеттер шешіледі: 1) Көпфункционалды мобильді металл 3d принтерінің конструкциясы болатын манипуляторды зерттеу және жобалау; 2) Көпфункционалды мобильді металл 3d принетрді жинап-жазу және жұмыс үстелін қимылдату механизмдерін зерттеу және жобалау; 3) Нарықта бар дәнекерлеу аппаратын WAAM технологиясына бейімдеу; 4) Көпфункционалды мобильді металл 3d принтерімен үлгілерді 3D баспа жасау және 3D баспа стратегиясын зерттеп, баспадан кейінгі механикалық өңдеу жұмыстарының оптимальді стратегияларын анықтау; 5) 3D үлгілерді механикалық жүктемелерге тексеру және құрылымын зерттеу.

Оқу құралында түрлі техникалық - құрал жабдықтармен аэрофототүсіріс жұмыстарын жүргізудің теориялық және практикалық негіздері мен аэрофототүсіріс жұмыстарын техникалық жобалау мен құралжабдықтар және аспаптар кешенінің теориялық негіздері берілген. Сонымен қатар аэрофототүсіріс жұмыстарын жүргізу кезіндегі картографиялық - геодезиялық өндірістерде жүргізілетін әр түрлі аэрофототүсіріс жұмыстарының технологиялық процестерінің ерекшеліктері ұсынылып отыр. Оқу құралы «Аэрофототүсіріс» пәні бойынша «050711 – Геодезия және картография» - мамандығының студенттеріне зертханалық жұмыстарды орындауға арналған.